Honderdduizenden jaren geleden stroomden de Maas en de Rijn door het gebied wat nu de Kempen is. Als souvenir lieten deze machtige rivieren enorme hoeveelheden zand, steentjes en stenen achter. De lagen steen kunnen wel zestig meter dik zijn. Hier en daar komen deze Maaskeien aan de oppervlakte. Zoals in De Utrecht. Van deze oeroude kiezelstenen bouwden de inwoners van Baarschot in 1945 een Lourdesgrot. Dit gemeentelijk monument staat in een recent verschenen boekje over het fenomeen Lourdes- of Mariagrotten.

Het is geschreven door de in Hilvarenbeek geboren en getogen journalist en publicist Paul Spapens. Hij is gespecialiseerd in volksdevotie. Het boekje telt 64 pagina’s en bevat veel mooie foto’s. In het boekje worden 21 Lourdesgrotten in binnen- en buitenland beschreven. Ook wordt dieper ingegaan op de geschiedenis en tal van bijzondere feiten zoals de materialen waarvan de imitatie-Lourdesgrotten werden gebouwd.

Brabant telt nog zo’n 120 Lourdesgrotten, Limburg rond de 100. In België staan er nog zo’n 1.000 en wereldwijd gaat het om duizenden. Je komt ze tegen van Suriname (in Paramaribo) tot in India.

Kunstige imitaties van grot in Lourdes

Lourdesgrotten zijn imitaties van de grot in Lourdes waar in 1858 Maria aan Bernadette zou zijn verschenen. Deze gebeurtenis wekte meteen veel begeestering en die houdt aan tot op de dag van vandaag. Pelgrimsoord Lourdes trekt 3,5 miljoen pelgrims per jaar. Met name het feit dat de verschijningen van Maria zich in een grot hadden voorgedaan inspireerde geweldig in de volksdevotie. Alras werden imitatiegrotten gebouwd.

Een bijzonder exemplaar vind je in het West-Vlaamse Houthulst. Deze werd opgericht in 1860, twee jaar na de verschijningen. Deze grot gaat daarom door als de oudste ter wereld. Dat deze grot nog bestaat wordt door de inwoners van het dorp als een wonder beschouwd. Houthulst werd tijdens de Eerste Wereldoorlog volledig van de kaart geveegd, maar de grot bleef ongedeerd en kan nog steeds worden bezocht.

In 1874 liet paus Pius IX in het Vaticaan een imitatie bouwen en vanaf toen was er geen houden meer aan. Verspreid over de hele wereld verrezen er duizenden. Het katholieke Brabant en Limburg bliezen een aardig partijtje mee. Veel Mariagrotten zijn in de jaren ‘60 en ’70 gesloopt. Al deze grotten zijn bijzondere herinnering aan de kenmerkende volksdevotie tot Maria en Lourdes.

Lourdesgrot Baarschot bijzonder

Te midden van al die Lourdesgrotten kan van de Baarschotse grot worden gezegd dat het een zeer bijzonder exemplaar is. Dat komt door het gebruikte bouwmateriaal, de Maaskeien. Deze werden voor de bouw gratis ter beschikking gesteld door De Utrecht. Baarschot was zeer geholpen met deze geste.

In de tijd dat de inwoners van Baarschot het idee kregen om een grot te bouwen waren er weinig bouwmaterialen. De grot werd namelijk opgericht in 1945. Zo vlak na de oorlog met de enorme verwoestingen waren de bouwmaterialen schaars en die werden dan ook bestemd voor de wederopbouw van woningen, hospitalen, fabrieken, wegen en scholen. Omdat Barschot grotendeels gespaard bleef, besloten de inwoners uit dankbaarheid een Mariakapel te bouwen.

Op tientallen plaatsen in Brabant verrezen in die tijd van deze dankbaarheidskapellen. Maar de Baarschotse kapel is onderscheidend omdat die van Maaskeien is gebouwd.

De Lourdesgrot-kapel werd op 15 augustus 1945 ingezegend. Een bijzonderheid is bovendien dat het originele beeld er nog steeds in staat. De manier waarop de inwoners van Baarschot dit beeld bekostigden is al net zo tekenend voor die tijd als de gebruikte bouwmaterialen. Er werd 300 gulden voor betaald plus 300 eieren – toen een schaars product.

Lourdesgrotten beschreven

In het boekje dat Paul Spapens over dit fenomeen schreef staan voorbeelden van Mariagrotten in de regio rond Tilburg, in Brabant, in België en zelfs in het Franse Nevers waar Bernadette in een schrijn ligt opgebaard. Alle grotten zijn voorzien van adressen, zodat belangstellenden ze gemakkelijk kunnen bezoeken. Fietsliefhebber Paul Spapens oppert om dat zoveel mogelijk per fiets te doen. Op fietsafstand van Hilvarenbeek en Diessen zijn er de bewuste grot in Baarschot, grotten in Moergestel en Oirschot en – iets verder weg – in Alphen en Gilze.

Bijzondere bouwmaterialen

Verder geeft het boekje allerhande curieuze feiten als de gebruikte bouwmaterialen waarmee de rotsen werden geïmiteerd. Werden in Baarschot Maaskeien gebruikt, in Gilze kwamen misbaksels van een steenfabriek goed van pas. In Gemert staat een Mariagrot die is gebouwd van oerstenen. Deze komen daar in de buurt boven de grond. Oerstenen zijn in grondwater samengeklonterd ijzer. In het dorp Zeeland staan liefst twee Mariagrotten waarvoor oorlogspuin is gebruikt. In Oirschot werden de resten van Duitse bunkers toegepast.

Speciaal zijn de Mariagrotten waarin stukken rots uit de originele grot in Lourdes zijn ingemetseld.

Het boekje geeft ook informatie over waarom alle Mariabeelden in de kopie-grotten er hetzelfde uitzien, over sloop en restauratie en nog veel meer.

Boekje gratis verkrijgbaar

Het gratis verkrijgbare boekje ‘Lourdesgrotten, verbeelding van volksdevotie’ is een uitgave van de beheerstichting van de Kapel O.L. ter Nood in Tilburg. Deze stichting geeft al negen jaar elk jaar een door Paul Spapens geschreven boekje uit over een bepaald aspect van de Mariadevotie. Op deze manier wil de stichting in deze sterk veranderende wereld de aandacht gevestigd houden op dit voor Brabant belangrijke erfgoed, waarvan kapellen de bekendste en Lourdesgrotten als die in Baarschot uitzonderlijke voorbeelden zijn.

Het boekje wordt voor lezers van de Hilverbode gratis verspreid in samenwerking met de Stichting Erfgoed Diessen. Belangstellenden kunnen bellen met Ad van Doormaal (013-5042413) of een mailtje sturen naar info@erfgoeddiessen.nl. Het boekje wordt dan thuisbezorgd.