Op woensdag 4 maart organiseren Seniorennetwerk Hilvarenbeek en Diessen een avond over dementie en het zelfgekozen levenseinde. De avond vindt plaats in CC Elckerlyc, aanvang 20.00 uur.

Euthanasie en hulp bij zelfdoding zijn in Nederland toegestaan, als de artsen voldoen aan strikte wettelijke zorgvuldigheidseisen. Dat betekent dat er sprake moet zijn van een weloverwogen en vrijwillig verzoek, ondraaglijk en uitzichtloos lijden, er geen redelijke alternatieven voorhanden zijn, een onafhankelijke arts is geconsulteerd, en een correcte uitvoering gewaarborgd is.

In Nederland betreft ongeveer 90% van de gevallen van euthanasie (in 2024 bijna 10.000 mensen) mensen met ernstige lichamelijke ziektes zoals kanker, neurologische aandoeningen, of andere ongeneeslijke ziekten. Dit cijfer is al jaren redelijk stabiel. Anders is het voor euthanasie op basis van psychisch lijden, waar er weliswaar sprake is van een forse toename van 60% in 2024, maar het ‘slechts’ ging om 219 gevallen. Ook voor dementie is er de laatste jaren sprake van een toename, hier ging het in 2024 om ruim 400 gevallen.

Uitzichtloos lijden en wilsbekwaamheid

Aangezien de wet geen onderscheid maakt tussen lichamelijk en psychisch lijden, kan euthanasie ook in geval van ernstig en uitzichtloos psychisch lijden worden toegepast, mits aan de wettelijke eisen wordt voldaan. In de praktijk blijkt dit echter veel ingewikkelder, omdat het vaststellen dat het lijden uitzichtloos is en dat de patiënt wilsbekwaam is, moeilijk kan zijn. Dat vraagt van de artsen extra behoedzaamheid, en eigenlijk altijd zijn daar psychiaters en onafhankelijke SCEN-artsen (Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland) bij betrokken.

Is er sprake van dementie, dan is de situatie nog complexer omdat, zeker in een gevorderd stadium, de patiënt niet meer wilsbekwaam is. Dat betekent dat er geen sprake meer kan zijn van een weloverwogen verzoek en ook is vaak moeilijk in te schatten of het gaat om ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Het feit dat je je eigen identiteit kwijt bent en je naasten niet meer kent hoeft immers voor de patiënt zelf niet noodzakelijk als lijden ervaren te worden. Dit maakt dat dit onderwerp altijd omgeven blijft met veel zorgvuldige toetsing en maatschappelijke discussie.

Euthanasieverklaring volstaat niet

Omdat ook in dit geval aan de wettelijke criteria moet worden voldaan, is een vooraf opgestelde schriftelijke euthanasieverklaring essentieel, maar niet voldoende. Deze moet ook nog tijdig, goed gedocumenteerd, en meerdere keren bevestigd zijn. Het is dus een groot misverstand als mensen denken dat ze met een levenstestament of een eenmalige verklaring bij hun huisarts dit goed hebben geregeld.

Het is heel uitzonderlijk als euthanasie op basis van alleen zo’n levenstestament of schriftelijke verklaring soms kan worden uitgevoerd, als de patiënt later wilsonbekwaam is geworden.

Overigens blijkt In de praktijk dat, vanwege de ingewikkelde ethische en zorgvuldigheidsvraagstukken rondom wilsbekwaamheid en ondraaglijk lijden, relatief veel artsen terughoudend zijn in het toepassen van euthanasie bij mensen met gevorderde dementie.

Wat kun je doen?

De vraag is dan ook, wat jezelf kan en moet ondernemen als je, mocht je dement worden, bepaalde fases van het ziekteproces niet meer zou willen meemaken. Voor jezelf niet, je vreest misschien de aftakeling en het verlies van de eigen identiteit, of voor je nabestaanden niet, of misschien zelfs ook nog voor de maatschappij niet. Die wil je niet opzadelen met de intense zorg. Of je bent mantelzorger en weet niet hoe om te gaan met het feit dat het ziekteproces van je cliënt zodanig is gevorderd, dat je weet dat hij of zij dat nooit zou hebben willen meemaken.

Gegeven de complexiteit van dit alles, welke mogelijkheden en keuzes zijn er en wanneer moet je in actie komen? Timing blijkt in dit geval immers een uiterst belangrijke factor. Wat kan en mag de (huis)arts en wat kun je doen als de huisarts je verzoek afwijst?

De regie in handen

Op deze avond ontvang je een aantal praktische tips die je zodanig op weg helpen dat je de regie zoveel mogelijk zelf in handen houdt. Wat moet je, ook al heb je al een levenstestament of een laatste wil verklaring bij je huisarts, toch nog doen om het echt goed geregeld te hebben?

Inhoud van de avond

Ad Vingerhoets leidt de avond, die door Lodewijk ‘Wiwa’ Lenaerts met een speciaal gecomponeerd, toepasselijk lied geopend wordt.

Voor de pauze wordt er een film vertoond. Die laat zien hoe de wilsbekwaamheid bij een dementiepatiënt steeds verder afneemt en hoe ook zinvolle communicatie steeds lastiger wordt. Hoe kun je dan, zelfs al heeft de patiënt vooraf een schriftelijke euthanasieverklaring opgesteld, vaststellen wanneer het moment is gekomen dat hij of zij gewild zou hebben om niet langer verder te leven?

Na de pauze verzorgt Ria Kamp, consulente bij de Nederlandse Vereniging voor het Vrijwillig Levenseinde (NVVE ), een lezing waarin allerlei praktische zaken aan de orde komen.

Tot slot is er ruimte voor vragen aan de inleidster, de aanwezige huis- en SCEN-arts Otto Ahlers en SCEN-arts Floor Bols.

Programma

20.00 uur Welkom door moderator (Ad Vingerhoets)

20.05 uur Speciaal geschreven lied over het thema door Lodewijk ‘Wiwa’ Lenaerts

20.10 uur Introductie van de film door Ria Kamp

20.15 uur Film: De ontwikkeling van een patiënt met dementie

20.45 uur PAUZE (15 min)

21.00 uur Lezing Hoofdspreker Ria Kamp

21.40 uur Vragen en discussie aan/met Panel: Ria Kamp, Otto Ahlers, en Floor Bols

21.55 uur Afsluiting door voorzitter Cees van Hoof (namens SNH en SND)

22.00 uur EINDE

Kaarten à 7,50 euro zijn verkrijgbaar via www.elckerlyc.nu of aan de balie tijdens openingsuren van CC Elckerlyc