Dat Hilvarenbeek een mooie gemeente is, waar veel te zien is en veel te beleven, dat weet iedereen wel. Maar hoe mooi? Dat ontdek je eigenlijk het beste als je er op uit gaat. Al wandelend kom je op de mooiste plekken. Ik gebruik daarvoor de wandelkaart met nummers van knooppunten. Die brengt mij vandaag naar het gebied bij Esbeek, buurtschap het Hoogeind, aan de rand van De Utrecht. Startpunt is deze keer het beeld van de ploegende boer, Verroeste Pk’s, van de hand van Hannes Verhoeven naar een ets van Andreas Schotel. Daar vind je knooppuntenpaal met nummer 15 en dan ga je richting 16. Voor wie zo’n kaart niet bezit, staan onderaan de nummers die je kunt volgen.

door Kees van Kemenade

Een korte, maar afwisselende, wandeling ditmaal rondom een waterplas – geen ven, maar dat ontdekken wij tijdens de wandeling – de Broekeling. Een mooie combinatie van natuur en cultuur. Ook leuk voor leergierige kinderen, maar dan moet je wel wat uitleggen onderweg. De ploegende boer brengt ons terug naar de vorige eeuw toen paarden overal voor werden ingezet. Dit waren geen elegante rijpaarden, maar stevige knollen die met gemak de ploeg door de aarde trokken. Na een honderd meter komen we al bij de oever van de Broekeling. Het is nu wel winter, maar de plantengroei hier is duidelijk herkenbaar. Struik- en dopheide, heel veel pijpenstrootje, bosjes rododendrons, lisdodden waar de zaad etende vogeltjes al flink aan geplukt hebben en heel veel gagel. Al zijn de gagelplanten verdroogd, toch hebben takjes, droge bladeren en knoppen nog wel de kenmerkende geur. Ze worden nog steeds gebruikt om bier mee te kruiden, het gagelbier. De mensen legden vroeger takjes in de linnenkast, tegen ongedierte.

Baadsters van Schotel

Een lelijke betonnen brug voert ons over de Hoogeindse Beek. Die ontspringt op de rijksgrens met België en voedt de Broekeling. Af en toe staat hij droog, maar soms is het een flinke stroom die het waterpeil van de plas flink doet stijgen. Beken hebben bij ons geen echte bron. Het is meestal een verzameling slootjes die bij elkaar komen en elk wat water afgeven. Als het duidelijk stroomt dan is het pas een beek. Het pad is een aangename afwisseling van bosgebied, met af en toe weidse uitzichten over agrarisch land. Een volgend beeld van Hannes Verhoeven, geïnspireerd door Schotel, doemt op. De Baadster van De Broekeling; zijn het drie meisjes die zich in het water begeven, of is het één meisje in drie verschillende poses? Een kopie van de ets is erbij opgesteld en geeft een mooi beeld van de liefde voor de streek en haar bewoners, waar de kunstenaar was komen wonen. Schotel maakte ook etsen van imkers en hun korven. Dat was de reden dat men naast de oever een grote bijenstand heeft ingericht. In de korven en kasten brengen bijen nu de winter door met de warmte die hun lichaampjes afgeven. De bijenhouderij voor was en honing betekende een mooie bijverdienste voor de vele imkers hier. Wat nu bos is, dat was vroeger allemaal heide en dat leverde goede honing op.

Ven of vijver

Naast de bijenstand bloeit een wonderbaarlijke plant, de gageldoorn. Als alles verdroogt en afsterft begint deze plant juist te bloeien. Met zijn gele bloempjes geeft de gageldoorn een mooi accent aan het winterse land. Een stuk verderop zien we waarom de Broekeling geen ven is, maar eerder een vijver. De eigenaren van het gebied hebben ooit aan de rand van het drassige gebied een muur laten metselen, met een overlaat. Zo vormde zich een waterplas waar eenden, ganzen, reigers of zelfs zwanen zich thuis voelden. De Broekeling is dus aangelegd, een vijver heeft een natuurlijke oorsprong. Op waterwild jagen werd gezien als een aangenaam en nuttig tijdverdrijf. Voorbij de overlaat van de Broekeling gaat de Hoogeindse Beek verder. Ergens, maar ik weet niet waar precies, verandert hij van naam. In Hilvarenbeek kennen we dit riviertje als het Spruitenstroompje. Zo komen we voorbij de oorsprong van de meest Beekse rivier weer terug bij het startpunt.

De tocht doe je binnen het uur: via knooppunten: 15 – 16 – 57 – 58 – 15. Mijn wandeling schrapt knoppunt 58, maar houdt na 57 de rand van De Broekeling aan, met hetzelfde eind/beginpunt. Vind je de tocht te kort, doe dan de Andreas Schotel Wandeling; de routebeschrijving vind je in het museum in Esbeek.