Elk jaar herdenkt de gemeente Hilvarenbeek de doden die vielen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat gebeurt op de 4e mei, een dag voordat op 5 Mei de vrijheid wordt gevierd. De binnenplaats van het gemeentehuis en aansluitend bij het oorlogsmonument op de Vrijthof zijn de plekken waar dit geschiedt. De aanvang is altijd om 19.30 uur precies, gevolgd door de plechtige tocht naar het oorlogsmonument voor de afsluiting van de dodenherdenking. Niet alleen de doden uit de oorlog worden herdacht, maar álle doden; ook die van de campagnes in Indië en de vredesemissies op verzoek van de VN. Iedereen die vindt dat wij onze doden nooit mogen vergeten is uitgenodigd voor deze herdenkingsbijeenkomst.

door Kees van Kemenade

De hoogbejaarden herinneren zich als enigen nog hoe het hier was, tachtig jaar geleden, in mei 1944. Het nieuws drong wel door dat het Duitse leger stelselmatig werd teruggedrongen aan het Oostfront. Het Rode Leger rukte langzaam op, maar de Wehrmacht was nog allerminst verslagen. Dat bleek ook wel aan het andere front in Italië, waar de verhoopte doorbraak maar niet wilde lukken. Ondertussen pochte de propaganda dat de ‘wonderwapens’, die het tij voor de Duitsers zouden keren, er aan kwamen.

Hier in ons land hadden de Duitsers de zaak vast in de hand. Dat aan de overkant van de Noordzee de Geallieerden zich voorbereidden op de invasie, wist men niet. Die zou pas een maand later plaats vinden op 6 juni. De Bekenaar van tachtig jaar geleden, hield er rekening mee dat Hitler het wel zou verliezen, maar dat dit nog wel een paar jaar kon gaan duren. De enorme vloten bommenwerpers richting de bezetters, bij nacht en deels zelfs overdag, waren daar wel een bewijs voor.

Gebrek

Ondertussen werd de situatie in onze dorpen steeds nijpender. Al zou men hier op het platteland nooit een voedselgebrek krijgen, zoals in de grote steden. Gebrek was er echter wèl, aan medicijnen bijvoorbeeld. En omdat er in die tijd door iedereen werd gerookt, ook aan tabak. Of aan rubber voor fietsbandenbanden, of energie om te koken en voor de verlichting, zeep… De distributie zorgde ervoor dat iedereen zijn deel kreeg. Grote ergernis gaf de zwarte handel. Daar kon je zonder bonnen, maar voor veel geld of voor je sieraden, wèl pijnstillers krijgen, of de fietsband die je nodig had. Mannen waren hun bestaan hier niet zeker. Ze konden zonder meer worden opgepakt in het kader van de Arbeidsinzet en te werk worden gesteld in Duitsland. De omstandigheden daar waren uiterst slecht, dat wist men wel. Velen waren ondergedoken, maar dat betekende voortdurend leven in angst.

Verzet

Ook in Hilvarenbeek waren er mensen die collaboreerden, dus de Duitsers actief hielpen. De meeste brave burgers hielden zich gedeisd en hoopten dat de nachtmerrie van de oorlog snel over zou gaan. Maar er waren er ook, een kleine minderheid, die zich actief verzetten. Die bemanningen van Geallieerde vliegtuigen, neergehaald door Duitse jagers of afweergeschut, in veiligheid brachten. Dat waren de verzetsmensen van de beroemde pilotenlijnen; broodnodig, want er was bij de Geallieerden een groot gebrek aan bemanningen. Te veel haalden de bombardementsvluchten heen en terug niet.

Bevrijding

Wat de Bekenaren in mei 1944 niet konden weten, was dat de bevrijding dichterbij was, dan verwacht. De invasie in Normandië op de 6e juni en de doorbraak door de Atlantik Wall, gevolgd door een snelle ineenstorting van het Duitse leger in Frankrijk en België, bracht de bevrijders al in augustus tot vlakbij de Belgische grens. Maar toen stokte de opmars door te lange aanvoerlijnen. Nieuwe plannen werden gemaakt om in een reusachtige beweging alle belangrijke bruggen onbeschadigd in te nemen en op te rukken naar het Roergebied en de Duitse industrie. Een einde van de strijd nog voor kerst. Op 17 september hoorde men hier de ontploffingen die gepaard gingen met de opmars van Market Garden. Dat plan lukte niet en ook het verzet van de Wehrmacht bleek taai.

Op 3 oktober werden Diessen en Hilvarenbeek bevrijd. De Hilverbode, waarvan de persen al jarenlang stil hadden gestaan, verscheen in een noodeditie, maar met een trotse kop: ”Hilvarenbeek bevrijd!”