Gemiddeld vijf mensen overlijden in Nederland per dag aan suïcide. Jaarlijks zijn dat er ruim 1750. En nog steeds rust er een taboe op zelfdoding. In de week van World Suïcide Prevention Day op 10 september wordt er daarom extra stilgestaan bij suïcidepreventie. Suïcide speelde een grote rol in de levens van Semme van Aalst en Kai Hagenaar, voor en tijdens hun hechte vriendschap. “Een luisterend oor is het mooiste wat je kunt geven.”

Door Marjolijn van Spaandonk

Twee parallelle levens, getekend door suïcide, treffen elkaar per toeval online. Het vertrouwen in elkaar groeit, open gesprekken volgen en een sterke vriendschap ontstaat. Een luisterend oor, een helpend gebaar en het vertrouwen om net die ene stap te nemen, is bepalend geweest voor het leven van Semme. Samen zetten zij zich nu waar mogelijk in als ambassadeurs voor 113.

Uitzichtloos

Semme (26) uit Heusden groeit op in een gezin waarin geen ruimte is voor emotie. ‘Niet huilen, gewoon doorgaan’, is de mantra in huis. “Mijn moeder kon mij emotioneel niet steunen doordat zij is gevormd door alles wat ze heeft meegemaakt. Ze heeft echt haar best gedaan en ik houd veel van haar”, begint Semme. “Ze heeft er vaak alleen voor gestaan in de zorg voor mij en mijn broertje met autisme.” Semme voelt zich thuis niet fijn. Wat zijn weerslag gaf op school. De focus kwam te liggen op alles wat niet goed ging waardoor hij aan zichzelf ging twijfelen. “Het was uitzichtloos. Niemand snapte mij. Ik hield alles binnen maar ik zocht wel een uitweg voor de pijn.” Deze vindt hij in zelfbeschadiging.

Traumatisch verlies

Op zijn 19e ziet hij geen andere uitweg en gaat online op zoek naar de meest effectieve en pijnvrije manier voor zelfdoding. “Google leidt je met deze zoektermen al om naar 113. Als snel ging ik met hen chatten en bellen. Het is zo fijn om je ei kwijt te kunnen, zonder oordeel, zonder het gevoel dat je gek of raar gevonden wordt.” Op het moment dat Semme dagelijks belt, bood 113 hem een kortdurend behandeltraject met een psycholoog aan. Een vervolgtraject bij de GGZ wordt hem geadviseerd, maar dat durft Semme niet aan. “Mij werd aangeraden om dan iemand uit mijn eigen omgeving in vertrouwen te nemen en dat heb ik gedaan. Met mijn goede vriend.” Semme staat hetgeen waarmee hij zichzelf van het leven wilde beroven af aan hem, zodat dit buiten handbereik is. “Drie dagen later heeft mijn goede vriend hiermee zelfmoord gepleegd. Ik was totaal in shock, het was traumatisch. Ik had helemaal niets in de gaten. Kennelijk droeg hij al die tijd een masker.” Semme durfde hierna geen hulpverlener meer te spreken. “Wel heb ik veel aan mijn huisarts gehad en heb ik online therapieën gehad, maar daar vonden ze mij ‘te complex’. Mensen beseffen niet wat zo’n uitspraak met je doet.” Het leek opnieuw uitzichtloos, totdat Semme in contact komt met Kai.

Onbegrepen

Kai Hagenaar (24) uit Utrecht groeit, vanaf dat hij enkele weken oud is, op bij zijn pleegmoeder. Het wordt een instabiele jeugd met een lieve maar suïcidale pleegmoeder. “Toen ik jong was begreep ik dat niet, maar wel toen ik ouder werd. Het ging slechter met mij toen ik uiteindelijk in de jeugdzorg terecht kwam. Ik werd somber, voelde me onbegrepen en kon mijn ei niet kwijt bij volwassenen.” Net als Semme komt Kai via Google in aanraking met 113 en start met chatten. “Ik merkte dat ik dat heel fijn vond; praten met iemand zonder oordeel en niet weet wie je bent.” Dan, 3,5 jaar geleden, pleegt zijn pleegmoeder, na meerdere heftige eerdere pogingen, zelfmoord. “Iedereen was altijd alert op haar welzijn en het leek op dat moment oké te gaan. Deze laatste poging kwam dus uit het niets. Bij haar hulpverlening had ze wel aangegeven dat het niet goed ging en dit werd niet serieus genomen, en toen was het te laat. Het is beter één keer te veel iemand serieus te nemen dan één keer te laat, want dat is onomkeerbaar.”

Vertrouwen

Vijf jaar geleden reageerde Semme op een TikTok-filmpje van Kai. Ze raken aan de praat en spreken met elkaar af. Een mooie vriendschap ontstaat. “We levelden zo goed, terwijl we niets eens van elkaars verleden wisten”, vertelt Semme. “Langzaam werden we meer open en steunden elkaar.” Dan vraagt Kai Semme mee te gaan naar één van zijn therapiesessies. Semme: “Dat heb ik gedaan en dat heeft mij het vertrouwen gegeven toch zelf weer een hulpverleningstraject in te gaan.” Ondanks het intensieve traject en angst voor opname en medicijnen, zet Semme door. “Door de steun van Kai had ik een hele lieve behandelaar en gaat het nu hartstikke goed met mij. Ik ben Kai zo dankbaar dat hij mijn beeld van de hulpverlening positief heeft veranderd. Dankzij hem zit ik hier nog.” Kai corrigeert Semme: “Maar jij hebt die zelf stap genomen. We kunnen alles tegen elkaar zeggen, iets dat we in onze jeugd echt gemist hebben. Het is zo fijn en belangrijk om mensen om je heen te hebben bij wie je open kunt zijn en niet bang hoeft te zijn voor een reactie, op wie je kunt vertrouwen en op kunt rekenen.”

Luisterend oor

“Soms is het leven gewoon even kut en dat gevoel mag er ook best even zijn”, zegt Kai. “Goede bedoelingen heb je op dat moment niet altijd nodig. Daarom is 113 fijn die je even van het kookpunt af kan halen. Een luisterend oor is het mooiste wat je kunt geven. Ik had het zo nodig om gezien te worden. De drempel om een bekende te bellen is vaak te hoog. 113 is anoniem en zonder oordeel. Dat had ik mijn moeder ook zo gegund.” Daarbij is het signaleren en de communicatie van hulpverleners ook van levensbelang. Te vaak worden mensen met psychisch lijden als ‘verward’ of ‘gekkies’ neergezet terwijl ze zich heel kwetsbaar opstellen, zien Semme en Kai.

“Nu kan ik heel goed het verschil zien tussen somber en suïcidaal zijn”, vervolgt Kai. “Vroeger was zelfmoord de uitkomst maar je sombere momenten mogen er ook zijn zonder dood te willen. Ik heb moeten leren dat ik geliefd ben en het waard ben. Dat is een mooi gevoel. Dat had ik mijn moeder ook gegund. Als ze eens wist hoe geliefd ze was in de gemeenschap…” En dat begint al bij de opvoeding vinden Semme en Kai: “Geef een kind trots en liefde mee en de ruimte open te kunnen praten over emoties.”

Awareness

Semme en Kai hopen het taboe op zelfdoding te doorbreken en aandacht te vragen voor 113. “Omdat je het psychisch welzijn of lijden van iemand niet ziet, wil niet zeggen dat het er niet is”, zeggen Semme en Kai uit eigen ervaring. Waar mogelijk zetten zij zich in als ambassadeur van 113, bijvoorbeeld door doneeracties en het plaatsen van speciale 113-plaquettes op bankjes. “Meer landelijke awareness is belangrijk want het taboe is er nog steeds en nog te veel levens gaan verloren. Suïcide is niet de oplossing.”

KADER

Suïcide preventie tips

Semme en Kai delen graag vanuit hun ervaring enkele tips om suïcide te voorkomen.

• Allereerst; denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Ga naar de website 113.nl en bel of chat gratis en anoniem met een hulpverlener.

• Social media en vooral het algoritme is een gevaarlijke factor. Soms blijven mensen zo in een negatieve spiraal zitten, verlies jezelf daar niet in.

• Ben je somber? Zeg eerlijk dat het niet goed met je gaat. Somberheid mag er zijn, ook als je je even wilt isoleren. Maar zoek je vrienden zo snel mogelijk weer op. Soms moet je even door die zure appel, maar hoe langer je wacht, hoe hoger de drempel wordt.

• Heb je hulp gezocht, maar heb je geen klik met je hulpverlener? Geef dat dan eerlijk aan want een vertrouwensband is heel belangrijk om goed geholpen te kunnen worden.

• Het is moeilijk om sombere gevoelens bespreekbaar te maken. Stel jezelf voor een ander open en vraag eens hoe het écht met iemand gaat. Spreek desnoods even apart af als je ziet dat het niet goed met iemand gaat. Luister zonder oordeel. Het hoeven geen hele diepgaande gesprekken te zijn als die behoefte er niet is. Gewoon er zijn voor iemand is genoeg.