De gemeente Hilvarenbeek kent een aantal mensen die zich buigen over het verleden van onze zes kernen. Ze publiceren daarover in het blad van de Heemkundige Kring, Tussen Paradijs en Toekomst. Er is zovéél geschiedenis; die bron droogt nooit op. Ook deze keer weer een groot aantal artikelen, ditmaal over het recente verleden van onze dorpen.
door Kees van Kemenade
De politieverordeningen geven een mooi beeld van de maatschappij. Wat mag niet en wat hoort juist wel? Zomaar mannen en vrouwen samen laten zwemmen, was een eeuw geleden nog taboe. Net als rondtrekkende woonwagenbewoners, die mochten niet zomaar ergens gaan staan. Je mocht alleen kleren dragen die hoorden bij je geslacht. Maar ook zomaar religieuze kleding aantrekken als je geen non of pater was, werd niet getolereerd. Emmanuel Naaijkens zocht een aantal bepalingen op die inmiddels door de tijd zijn ingehaald. Maar hij duikt ook in het leven van missiepater Alfons Brekelmans. Het idee om het evangelie te verspreiden over de hele wereld, vond vooral in Brabant grote weerklank. In Tilburg stond het missiehuis van de Missionarissen van de Heilige Harten en vandaar werd de Beekse jongeman uitgestuurd naar de Filipijnen. In de vooroorlogse jaren schreef hij over zijn avonturen in de Hilverbode. Binnenkort zijn die allemaal te vinden op het net.
De Oorlog herinnerd
De Tweede Wereldoorlog blijft ons bezighouden, na meer dan tachtig jaar. Het zijn nu vaak de individuele verhalen, zoals over korporaal Heimen Germans van de Irenebrigade. Hij werd gefotografeerd op de Vrijthof, kort voor het offensief op Tilburg. Hij zou de oorlog niet overleven, maar sneuvelde op 25 april 1945. Ook het Joodse gezin Witteboon, dat ondergedoken zat in onze gemeente, zou de oorlog niet overleven. Ton de Jong speurde hun verblijfplaatsen na en ook het indringende verhaal, de problemen van de ‘duik’, van de arrestatie en uiteindelijke dood van het gezin in augustus 1943 in Auschwitz. (red: zie ook het artikel in de Hilverbode van vorige week)
Een lange afstandswandeling uit de jaren dertig, uitgezet door de ANWB is mede interessant door de kaarten die zijn afgedrukt. Mooi als je de tekst vergelijkt met de huidige situatie.
De illustere dorpspastoor Leonardus Jurgens, was een erudiet man met een brede sociale bewogenheid. Zijn geschriften zijn interessante bronnen voor onze kennis over het begin van de vorige eeuw. Hij bemoeide zich actief met mensen die het moeilijk hadden en verkeerden aan de onderkant van de maatschappij. In het artikel van Ton de Jong worden markante voorbeelden gegeven.
De plaatselijke schoenenindustrie
Een belangwekkend artikel over de economische geschiedenis van Hilvarenbeek is geschreven door de in 1973 overleden Christ Coppens. Hij maakte een studie van de belangrijke leerindustrie, looierijen en schoenfabrikanten, hier ter plaatse. Dat die hier bestond was niet toevallig. Huiden werden geleverd door de plaatselijke boeren; eikenschors, nodig voor het looiproces, kwam ook van boeren die in de houtwallen eiken takken kapten en ze ontschilden en de schors droogden. Arbeidskrachten waren er genoeg, want niet iedereen kon meer werk vinden in de landbouw. De auteur bespreekt alle bedrijven die hier gevestigd waren. En dat waren allemaal kleinschalige ondernemingen. Hij staat stil bij de mechanisering door het gebruik van steeds meer gespecialiseerde machines. Hij vertelt ook over de arbeidsomstandigheden, de lange dagen en de lage lonen. Uiteindelijk zijn in de loop van de naoorlogse jaren al die schoenfabrieken verdwenen. Volgens de schrijver vanwege de grote concurrentie. Ook de Crisisjaren hebben er zeker aan bijgedragen, toen arbeiders werden ontslagen en de koopkracht sterk daalde. Hier en daar rest nog als herinnering een, inmiddels verbouwde, bedrijfsruimte van wat ooit een van de economische peiler van het dorp was.