Houd je van de gemeente waarin je woont, of anders wel het dorp waar je huis staat? Is dat zo, dan zou je toch wel wat meer over de geschiedenis moeten weten. Want immers… ‘In het verleden ligt het heden, in het nu wat komen gaat.’ Het blad van de Heemkundige Kring voorziet in die behoefte met uitgebreide artikelen over werkelijk elk aspect, van prehistorie tot de jongste tijd, van ons verleden. Het laatste nummer van Tussen Paradijs en Toekomst is nu verschenen.

door Kees van Kemenade

Kunstmatige Intelligentie, er gaat geen dag voorbij, of je hoort erover. Werkt dat echt? Kun je een kloppend artikel schrijven, over laten aan A.I.? Emmanuel Naaijkens nam de proef op de som en wat blijkt: het lukt voor geen meter. Die kunstmatige intelligentie heeft toegang tot alle mogelijke bronnen, maar de opdracht: een artikel schrijven over de oorlogsgeschiedenis van Diessen en van Hilvarenbeek, levert een verhaal op vol met fouten van het ergste soort. Niet aan beginnen is de duidelijke conclusie van Emmanuel. Ga dan liever te rade bij echte onderzoekers! Daarvan zijn er in Tussen Paradijs en Toekomst weer een aantal vertegenwoordigd.

Popgeschiedenis

Naaijkens zelf dook in de oorsprong en illustere geschiedenis van de Hilvaria Studio’s aan de Goirlesedijk. Tal van belangrijke popmusici gebruikten de vooruitstrevende uitrusting om er hun platen op te nemen. Zelf bezit ik nog een singeltje van Van Morrison, nog geproduceerd in Beek door de befaamde technicus Pierre Chateau.

Ton Smulders dook in het verleden, en dan vooral de bebouwing, op het landgoed Gorp en Roovert. Beide gehuchten liggen aan de Leij, die zorgde voor vruchtbare grond te midden van de schrale zandgrond. Boerderijen werden er gebouwd en verdwenen weer. Toch is er nog heel wat op te sporen. De bekendste gebouwen op Gorp zijn het jachtslot en de Leenhoeve. Dat laatste bezit een typisch achttiende-eeuwse aanbouw, waarin de Kring ooit een portret in steen van Ioannes Goropius Becanus liet aanbrengen. In Roovert is er het pand De Rook, ooit herberg en grenskantoor. Verdwenen is er onder meer de Roovertsche Watermolen, waarvan het molenwiel er nog altijd ligt.

Beekse grond

Een ander groot landgoed, De Utrecht, is onderwerp voor een beschouwend artikel door Jan van Helvoirt. Hij beschrijft hoe de levensverzekeringsmaatschappij her en der percelen bos en heide opkocht dat uit zou groeien tot een ruim 2500ha groot landgoed. De gemeente Hilvarenbeek kon het geld wel goed gebruiken, voor het slaan van een put op de Vrijthof bijvoorbeeld.

Een bekende Bekenaar, ooit, was Cees van Meel. Voorbij Westelbeers, richting Hapert ligt nog een weg die naar hem is genoemd. Deze landbouwingenieur was tijdens de Oorlog geïnterneerd in Beekvliet. Van Meel hield daar een redevoering over de agrarische geschiedenis die men nu, tachtig jaar nadat zij werd uitgesproken, kan lezen. Het ontginnen van woeste heidevelden en andere natuur werd toen nog als een zeer positieve ontwikkeling beschouwd. Het artikel is bijzonder interessant omdat hier duidelijk wordt gemaakt hoe nieuwe inzichten bij hebben gedragen in de opkomst van de akkerbouw en veeteelt. Wisselbebouwing, het gebruik van kunstmest, landbouwkredieten, stamboeken voor het vee, scholing.… Het droeg er allemaal aan bij om van de Brabantse boer een welvarende ondernemer te maken.

Romeins verleden

Diessen koestert met veel plezier de mythe van een Romeins verleden. Historici gespecialiseerd in het Romeinse verleden ontkennen dat er hier ooit Romeinse aanwezigheid is geweest, en zeker geen tempel gewijd aan Hercules. Maar … lokaal archeoloog Hans Schoenmaker vond wel degelijk voorwerpen, vooral van aardewerk, die dateren uit de tijd dat onze streek deel uitmaakte van het Romeinse Imperium. Het was vaak industrieel gemaakt op pottenbakkersschijven en door handel hier terecht gekomen en gebruikt door de lokale bewoners.