door Jan van Helvoirt

Het jaar 1672 wordt in Nederland nog altijd gezien als het Hollandse ‘Rampjaar’. De toenmalige nog jonge Nederlandse Republiek werd van alle kanten meedogenloos aangevallen: door de Fransen, Duitsers en Engelsen. In de schoolboekjes leerden we dat de regering radeloos was, de bevolking redeloos en ons land reddeloos. Het jaar eerder werden Beek en Diessen in de archieven ook niet erg florissant en welvarend voorgesteld. Bovendien was ook toen het contrast tussen arm en rijk schrijnend groot. Al op 1 januari 1671 werd de inventaris van de goederen van Jan Servaes Middegaels die gehuwd was met Elisabeth Cornelis Schilders op papier gezet. Deze Beekse voerman was ook bakker en dreef een winkel in de Gelderstraat. Hij was eigenaar van verschillende gronden en ook van het vijfde part van de helft van de windmolen de Heimolen. Verder bezat hij veel obligaties en talloze arme Bekenaren stonden bij hem in het krijt. Jan Adriaan van Trier uit Baarschot stond er slechter voor. Een visitatie op 4 april 1671 liet weinig goeds zien. Het dack aende achter eynde van sijn huijsinghe is seer gebroocken en de ‘weeght’ tussen de stal en de keuken was geheel verdwenen. Op 29 juli bracht de Beekse vorster Jordaen Pellen een bezoek aan Esbeek. Hij liet beslag leggen op de Notelbeemd, in eigendom van de in armoede gevallen kinderen van Willem Hendrik Bruers.

In oktober kocht de vorster het perceel zelf. Op dezelfde dag kocht hij in die buurt ook nog een beemd op het Nereneynde, dat in eigendom was geweest van Gerrit Hendrick van Mierde. Beide percelen kocht hij ten dienste van de Heilige Geestarmen. In september 1671 beklaagde de Diessense schoolmeester Thomas Buerman zich over zijn woning en het schooltje. Hij was reeds in 1655 in Beek aangesteld en aanvankelijk moest deze gereformeerde meester zijn eigenlijke vak van kleermaker ook nog blijven uitoefen en zelfs een plaatselijke herberg huren. Met veel moeite kreeg hij het voor elkaar dat er in Beek in 1667 een schooltje gebouwd werd. Behalve het onderwijzen van de jeugdigen in Beek moest hij ook de Diessense jeugd wat wijsheid bijbrengen. Bovendien was hij koster en voorzanger in de kerk. Dat laatste ging hem niet zo goed af. Het werd hem aangeraden neerstelijck sal hebben te oefenen int psalmen singen ende leesen. Deze combinatie kwam vaak voor. Die woning met het nabijgelegen schooltje lag altijd dicht bij het kerkhof. Soms zelfs tegen de kerk aangebouwd. Op 17 september 1671 togen de Diessense schepenen Hendrick Sweens en Adriaen van Spaendonck naar de school op de zuidwesthoek van de Kerkstraat. Het genoemde huis bestond uit een keucken met een camer daer ter syde. Verder nog een klein voorkamertje met een portaeltken tot de inganck aende straet. Dan was er nog een hele kleine kelder met een schuijrken alwaer de schoolmeester de schoole is houdende.

Daarachter lag nog een behoorlijke hof. De schepenen rapporteerden dat de gevel aan de westkant van het huis naar buiten was uitgeweken. Als die gevel niet zou zijn gestut vanuit de gevel van de buurman Gerrit Hesselmans, dan zou de gevel in perickel wesen om te vallen. Verder zag men dat de schouw uit het lood stond en in het kelderke het gewulffsel van steen, synde seer geborsten, tusschen de ribben ten dele doorsackte. Het dak van het huis was helemaal lek en in zeer slechte staat. Het schuurtje, waar ook de lessen werden gegeven, werd aan een kant gebruikt als schopken en is bevonden in seer slechten standt. Het was rondom met ‘leemen weegten’ opgetrokken en het bezat geen zoldering. Verder lag er alleen maar een plank over de Beek tot de inganck uijtte straet naer deselve school. De laatste echte verbouwing van die school vond in april 1845 plaats door de ‘meester metselaar’ Jan Damen en de ‘meester timmerman’ Adriaan Vingerhoets. In 1846 liet de gemeente een nieuwe school bouwen op het Groot Laar.

En het schooltje met schoolhuis in de Kerkstraat? In 1920 zou de timmerman en aannemer Jan van den Hout alles definitief slopen om er naast Piet van den Hout een nieuw huis met winkel en timmerwerkplaats te kunnen bouwen. De oudste school van Diessen rigoureus slopen, was toch eigenlijk geen… meesterlijke zet!