door Jan van Helvoirt

Na de Vrede van Munster was er even een periode van ellende, verderf, brandstichtingen, plunderingen, soldatenoverlast en inkwartieringen voorbij. Maar er brak ook een tijd aan waarin het opkomend protestantisme vaak in botsing kwam met de katholieke kerk. De diensten in de kerk waren reeds lang verboden en dus werd in de school een altaar opgesteld. Dus nog vóór de Vrede van Munster in 1648 waren Beek en Esbeek echte ‘grensdorpen’. In 1642 waren de vieringen hier al geheel opgeheven en moest men uitwijken naar Poppel om een schuur bij Roovert in te richten. De kerkmeesters haalden toen immers twaalf gulden en zes stuivers op voor de miswijn en de ‘peperkoek' (hosties). Vanaf 1658 konden de Esbekenaren en Bekenaren naar een nieuw gebouwde grenskerk in Poppel. Georganiseerd verzet tegen de protestanten in Beek blijkt niet uit de archieven en is verder niet bekend. Het waren vaak grove pesterijen. Het inschieten en ingooien van ruiten kwam wel enorm veel voor. Hun moestuinen werden leeggeroofd, hun bomen werden omgehakt, hun hekken en hagen vernield, hun konijnen gegapt, hun vee verminkt en hun akkers afgegraven. De kostersvrouw werd lastiggevallen en brutaal met een mes gestoken. De kleermaker Peter Dawans legde bij de boterkraamster An Naeijkens zijn ‘schamelheid’ bij haar op tafel! Even tevoren was deze weduwe van de protestantse kommies nog hartgrondig op haar hoofd geslagen. Vier protestanten werden opgewacht en flink afgeranseld.

De zoon van de schoolmeester Gijsbert Woel werd brutaal in elkaar geslagen. De Beekse gereformeerde schoolmeester Thomas van der Hammen werd in zijn buik en in zijn rechterzij geschoten. Een tabaksdoos in zijn binnenzak redde zijn leven! Toen de autoriteiten een onderzoek lieten instellen, antwoordden de gereformeerden dat het allemaal wel meeviel! De smid en koperslager Dirck Janssen van Laarhoven was gereformeerd geworden en meteen kreeg hij een plaats in de schepenbank aangeboden. Dat zette kwaad bloed bij de katholieken. Men schoot ’s avonds op 16 maart om 11 uur 1692 met een ‘roer’ kogels en hagel door zijn slaapkamerraam. En met carnaval van dat jaar werden zijn ruiten ingeslagen en riep men: Ghij geussen duyvel, comter uijt, wij sullen u de hals brecken! In datzelfde jaar, toen hij in de toren de klok afstelde, werd hij door de schaliedekkers Jan en Adam Verhoeven met zijn eigen soldeerbout, die hij in het vuur had liggen, behoorlijk toegetakeld. Hij liep lelijke vlees- en brandwonden op aan hoofd, armen, benen en borst. De vrouw van Dirck bleef overigens katholiek en zijn kinderen werden ook gedoopt en katholiek opgevoed. De pastoor Peter Bruers, geboren in Esbeek aan de Spaaneindsestraat, werd beschuldigd dat hij Jezuïten had gehuisvest en had laten preken. Hij moest verklaren nimmer de jeugd of zijn gelovigen tegen de protestanten te hebben opgehitst. Peter Bruers woonde aan het Marktveld in de Sonne op de hoek van de Koestraat.

De protestanten waren gebeten op alle geordende religieuzen. Toen de Mechelse predikheer Jacobus van Kerkhof in Beek zijn jaarlijkse ‘sermoen’ (preek) kwam houden en bij de Gouden Leeuw aan de markt uit zijn sjees stapte, werd hij terstond door de vorster (soort politieman) aangehouden. Die dwong hem zijn overrok te openen, zodat zijn priesterkledij zichtbaar werd. De dominicaan werd in Den Bosch in de kerker gesmeten en kon slechts tegen een losgeld van 600 gulden vrijgekocht worden. Bij gemengde huwelijken, die overigens sporadisch voorkwamen, werden later de jongens gereformeerd en de meisjes katholiek opgevoed. Toen de vagebond of landloper Jan Hoolen op de markt voor de kerk gewurgd werd ‘op het rad’ werd zijn dochtertje, die zielig alleen achter bleef, door de dominee herdoopt! Katholieken moesten ook op hun woorden letten en zich matigen. Illustratief is de ruzie tussen de katholieke boer Toon Wijten en de gepensioneerde luitenant Adriaan van Andel, een protestant. Wijten schamperde: Als ik geus was, dan was ik scheepen, maar dan was ik verdompt en dat wilde ik om de geheele plaats off ampt niet. Van Andel ging meteen op de vuist. Enkele getuigen verklaarden dat Wijten stomdronken geweest was. Dit uit angst dat de kerk gesloten zou worden. Zouden de meeste goedgelovige Bekenaren daar nu… nog echt bang voor zijn?