door Jan van Helvoirt

De laatste tijd worden er her en der ongestraft mooie oude bomen omgehakt alsof ze geen enkele functie zouden hebben. Maar ik denk dat er zeker één boom is die geen enkele houthakker met de botte bijl zou durven neerleggen. En dan moeten we natuurlijk naar de historische linde met een brede functie op de Markt in Hilvarenbeek. Deze statige reus werd vroeger als jonge scheut goed gekoesterd en verzorgd. Op 30 oktober 1781 beurde Jan Philipse ruim twee gulden wegens het scheeren van de gebode Linde. Eerder al op 25 maart 1721 werd de kinderen van Beek 'de wacht aangezegd'! Bijna het hele jaar was de jeugd bezig 'schietbollen' te maken. Daarmee speelden ze op het kerkhof en op het Marktveld: daer mede onder tegens de lindeboom te werpen waer door de schelle werde gequetst en gemorselt, tot groot nadeel van de plantage. Ook al in 1697 was er een waarschuwing uitgegaan: aen ofte nieuwe plantagie geen hinder ofte letsel sullen hebben te doen 't sij met speelen ofte andersints. En die waarschuwingen werden aangeplakt op borden onder diezelfde linde. Op 12 maart 1755 werden er nog daarvoor nieuwe platen onder de geboode linde publiek en voor alle man besteet! De mooie lindebomen staande op het Marktveld voor de Pastorale Woning daarentegen moesten in september het veld ruimen voor een nieuwe poel als van outs genaemt de Pensenpoel. In het voorjaar van 1761 ging men nog grootscheepser te werk. Toen werden de buytens rey linde boomen staende voor het kerkhof alhier publiek en voor alle man te koop aangeboden. De bewoners aan de zuidzijde van datzelfde kerkhof klaagden al een halve eeuw eerder over overlast van die lindebomen. In 1910 werden alle linden rondom de Markt gekapt en een jaar later werden de huidige geplant.

Op 10 maart 1690 is weyders goetgevonden dat door den kerkmeester alhier mede sullen werden vercocht de lijnde boomen staende aende suyden syde vant kerckhoff, overmits de eygenaers vande huyse aldaer claghtig vallen dat de gemelte het dack van haer huyse door den drop seer coomende te beschadigen ende dat de cooppen daervan procederen en den kerkmeester in rekeninge behoorlijck sullen moeten werden verantwoort. In het Resolutieboek van Hilvarenbeek van 1704 lazen we een opmerkelijk berichtje over een misschien wel heel grote ingreep! Synde goetgevonden en verstaen de linde-boom op de Gemeyn Plaetse, alhier afgehouden ten tijde tregiment dragonders van alhier opt kerkhof logeerde, weer in te planten. Als het hier gaat om de echte 'geboden-linde' dan blijkt dat door die Franse gewelddadige actie in 1702, en zij zullen echt geen kapvergunning aangevraagd hebben, onze huidige trots van de Vrijthof niet van 1676 maar van 1704 dateert! En een verschil van krap dertig jaar is nu natuurlijk niet te zien! Hiermee werd het authentieke bericht uit 1676 toch enigszins ondergraven: op heden den 22 april 1676 sullen de Regeerders van Hilvarenbeeck ten minste Prijse aghtervolgens de Publicatie op Sondagh lestleden aan 's heeren gebooden gedaen, besteden een setel int Viercant om sekeren jonge lijnde onlangs door de Regeerders alhier op de gemeyne plaetse alwaer den Ouden gebooden lijnde gestaen heeft doen planten.

In 1676 sprak men dus van een ‘jonge linde’. Sinds kort weten we dat op 1 augustus 1674 een enorme storm over Beek en Esbeek raasde. De molen op de hei naar Gorp, de Dorekensberch, en boerderij Hendriksen aan het Esbeekse Spaaneind moesten er aan geloven. Ik durf voorzichtig te stellen dat toen ook de oude Beekse linde geveld werd, waarna in hetzelfde jaar, of een jaar later in 1675, zijn opvolger geplant werd. En na bijna 30 jaar werd die door de Fransen baldadig omgehakt! De president schepen Thielman Lemnius, die bovenstaand document mede ondertekende, was geboortig van de Tulderse Hoeve. Daar, buiten de oude omgrachting en tussen de Boomgaard, Ouden Hof en Peerden Dries, staat al eeuwenlang een prachtige oude linde. De moeite waard om op leeftijd te onderzoeken en vervolgens te beschermen. Mais attention... s'il vous plaît. Ook hier waren de Fransen in het verleden regelmatig ‘extraordinair’ aanwezig! Een vijftigtal meter naar het noordwesten aan dezelfde Roovertsebaan treffen we twee prachtige lindebomen aan die, drie meter van elkaar verwijderd, als het ware een van de boerderijen bij de Tulderhoeve markeren, die in 1900 onder het toeziend oog van pastoor Jurgens verketterend in vlammen op gingen. De Beekse notaris Emile Huijsmans ruimde de restanten van de historische gebouwen netjes op. In 1972 deed de Diessense burgemeester op de Heuvel nog laconiek de ‘historische herberg Van Helvoirt’ met twee prachtige lindebomen uit 1710 in het oude centrum van Diessen op de schop. Gelukkig spaarde onze notoire ‘Heer van Aalst en Tulder’ Huijsmans de twee genoemde veelvuldig sterk gesnoeide loofbomen op de verre Esbeekse uithoek Tulder. Maar een echte ‘heer’ vernielt toch ook geen oude bomen en… nooit lindebomen!