door Jan van Helvoirt
De Beekse familie Tooten had wel iets met fietsen. Misschien viel het met zijn vader Johannes Adrianus Tooten, geboren in 1873 en gehuwd met Maria Hosly (1874), nog wel mee. Hij woonde in de Wouwerstraat (wijk A-30) en was vooral jarenlang schoolmeester aan de Beekse jongensschool en daar kon hij gewoon te voet naar toe. In 1912 probeerde hij nog vergeefs een winkel in visch, kaas, boter en eieren te openen. Maar zijn oudste zoon Jac (1906) kon wel degelijk fietsen. Dankzij hem en zijn neefje Joan hebben we nu nog een doosje vol met mooie medailles in bezit.
Frans Tooten (1883) was de broer van de Beekse schoolmeester en zoon van Joannes Jacobus Tooten uit Appeltern en Cornelia Barben uit Beek. Zij waren winkelier in de Gelderstraat (A-51). Frans was niet alleen voorzitter van de Beekse Wielerclub Velocitas, die haar thuisbasis had in de Ossenkop aan de zuidkant van de Markt. Ook was hij de stuwende kracht achter de aanleg van een echte Beekse wielerbaan. Onder luid applaus van ruim 1500 toeschouwers opende Frans Tooten aan de Hakvoortseweg op zondag 23 juli 1922 het wielerbaantje De Toekomst. Hij had een vooruitziende blik met betrekking tot het fietsen tijdens zijn speech: ’t Is alles voetbal! En daarom is het een zekere opluchting, dat ook de wielersport na een tijdje van verslapping weer begint op te bloeien! Het zwarte sintelbaantje lag naast de oostkant van het latere huis van meester Brekelmans, nu recht tegenover hovenier Abrahams. Het clublokaal was ingericht in de herberg van Bogaers in de huidige Korte Gelderstraat en daar reikte Frans Tooten ook steevast de prijzen uit. Tijdens de openingswedstrijd van renners tot 15 jaar kwam Jac Tooten zelfs als winnaar uit de bus. In de Gelderstraat had Frans een fietsenzaak. Diens zoon Leo heropende de winkel in 1965.
De tweede zoon van meester Tooten, hij zou vier kinderen krijgen, werd in 1910 geboren en kreeg de naam Pierre. Ook hij voelde er wel iets voor om een pittige fietstocht te gaan ondernemen. Maar eerst moest hij nog als student architect, bouwkunst en (bouw)kunstgeschiedenis aan de R.K. Leergangen te Tilburg zijn felbegeerde diploma halen. Toen dat in april 1935 was gelukt besloten hij en zijn drie vrienden, vermoedelijk betrof het Harry Pontzen, Frans van de Lisdonk en een nog onbekende Jan, om al in augustus aan een drieweekse fietsreis te beginnen. Mede dankzij zijn goede Beekse vriend Jan Naaijkens kon de kersverse architect, hij was ook een grote liefhebber van boeken, zijn reisverslagen uitwerken in 44 edities van de Hilverbode. Zijn zonen Joan en Marc wisten in 2018 het geheel in een fraai opgemaakt zeer lezenswaardig boek te gieten. Sinds kort is het gelukkig voor iedereen onder ‘Boeken’ ook op de website te lezen. De tocht begon voor Pierre op 12 augustus 1935 met de fiets naar het verzamelpunt in Tilburg om daarna in Turnhout de trein te pakken naar Dinant. Want het jaar eerder hadden de vier architecten-in-spe die trip per fiets al gemaakt. De rit ging verder door België naar Frankrijk, en wel naar Reims vandaar over de slagvelden van Verdun en Metz naar Duitschland.
Dan voerde de tocht via het Saargebied en Rijnpfalz naar de Rijn, met als uiterste punt Spiers. Daarna zakte men de Rijn af tot Keulen en via Aken ging men weer naar huis. Fietsend door Frankrijk beschreef hij natuurlijk de architectuur in al zijn facetten. Maar ook nog de verwoeste steden en de bijna nog rokende puinhopen van de Eerste Wereldoorlog. Eenmaal de grens met Duitsland overgestoken bekroop hem steeds meer het angstige gevoel van het oprukkende fascisme. Talloze groepen van de Hitlerjugend zag hij langs marcheren als gedrilde militairen. Van ’s morgens tot ’s avonds hoorde hij de kreet Heil Hitler!. Vooral de openlijke agressieve Jodenhaat trof Pierre diep. Het meest treffend vond hij toch wel de witte lap die ergens in een gevaarlijke bocht over de weg stond gespannen met de veelzeggende woorden: Totes curve, für Juden 120 K.M. ist gestattet. Begin september kwam Pierre met zijn peddelende vrienden weer in Beek aan. Maar eerst moest men nog drijfnat even schuilen onder een afdak bij Janus Kroot bij de brug in Diessen.
De ruim 1300 km zaten er zonder kleerscheuren op. Nu kwam er alle tijd om te tekenen en gebouwen te ontwerpen. En dat deed Pierre Tooten met verve. Tijdens Open Monumentendag op 14 september 2025 kunnen de erfgoedliefhebbers niet met de fiets, maar middels een wandeling, het werk zien van enkele Beekse architecten. Behalve het resultaat van Antoon Smolders, Janus Smolders en Jos Bedaux is dat die dag uiteraard vooral het werk van… de fietsende architect Pierre Tooten.