Toon Spapens ‘de gruunteboer’, beter bekend als ‘Toon Paope’, was in zijn tijd een van de bekende dorpsfiguren van Hilvarenbeek. Hij had een groentewinkeltje aan de Diessenseweg, een kwekerij in de Beerzen en hij ventte zijn zelfgekweekte groenten in Hilvarenbeek en de omliggende dorpen. Daarbij had hij een groot gezin. Allemaal bekende feiten. Maar wat velen niet weten is dat hij in september en oktober 1944 een dagboek bijhield over de bevrijding van Hilvarenbeek, Biest-Houtakker, Diessen en Esbeek.

Dat unieke dagboek (dagboeken over die tijd zijn zeldzaam) vormt nu het hoofdbestanddeel van een nieuw boek over de bevrijding van Hilvarenbeek en genoemde dorpen. De tekst van wat Toon Spapens toen allemaal noteerde is integraal opgenomen. Wat dat boek extra bijzonder maakt is dat de indrukwekkende gebeurtenissen in het dagboek ook worden beschreven vanuit de hedendaagse situatie. Er wordt voor de lezer een brug geslagen tussen toen en nu. Daardoor komt de bevrijding van Hilvarenbeek, Biest-Houtakker, Diessen en Esbeek indringend tot leven.

Het boek met als titel ‘De bevrijding van Toon Spapens’ wordt aanstaande zondag 3 november ten doop gehouden. Burgemeester Evert Weys neemt het eerste exemplaar in ontvangst. Daarnaast zijn er twee ‘eerste exemplaren’ voor Toos Maillé en Jan Prinsen. Waarom juist zij een eerste exemplaar krijgen is te lezen in het kaderstukje bij dit verhaal in De Hilverbode. Het boek is echt een pil van liefst 450 pagina’s. Er staan tientallen bijzondere foto’s in. Het is vanaf komende maandag voor 30 euro uitsluitend te koop bij boekhandel Peter Swaanen.

Tijd rijp voor een boek

‘De bevrijding van Toon Spapens’ is geschreven door Ine Spapens-van den Biggelaar en Paul Spapens. Ine Spapens is de schoonzus van Paul Spapens. De Hilvarenbeekse is geboren in Biest-Houtakker. Over haar geboortedorp schreef ze een aantal boeken. Een nieuw boek heeft ze in voorbereiding. Paul Spapens is in Hilvarenbeek geboren. Hij is journalist en publicist. Een jaar of veertig geleden kreeg hij het bevrijdingsdagboek van zijn vader. Nu de bevrijding voor de tachtigste keer wordt herdacht en gevierd vonden Ine Spapens-van den Biggelaar en Paul Spapens de tijd rijp om dat dagboek om te werken tot een boek.

Alle dagboeken zijn uniek omdat ze een inkijk geven in iemands persoonlijke leven. Dat geldt zeker ook voor het dagboek dat Toon Spapens bijhield over de maanden september en oktober 1944. Wat hij aan persoonlijke bespiegelingen noteert gaat bijvoorbeeld over hoe het is om met een gezin met vier kinderen te moeten vluchten of hoe het voelt om, na járen van bezetting, van de bevrijders weer een beetje echte Engelse thee te krijgen. Ook beschrijft hij hoe het was toen een gehate landverrader werd opgepakt. En nog veel meer....

Maar de hoofdmoot van het dagboek wordt gevormd door de onvoorstelbare gebeurtenissen in die twee maanden toen Hilvarenbeek werd bevrijd. Het was toen écht oorlog met tientallen boerderijen die door de Duitsers in brand werden gestoken, inwoners die dodelijk werden getroffen, geallieerden die sneuvelden, beschietingen, angst, onzekerheid, gebrek, fundamentele zorgen zoals: hoe kom ik aan eten? Maar ook de eerste Hilverbode…. Het dagboek maakt van de lezer een ooggetuige van de bevrijding van Hilvarenbeek, Biest-Houtakker, Diessen en Esbeek. De verwikkelingen in alle vier de dorpen komen aan bod, al ligt het zwaartepunt op Hilvarenbeek.

Lezer kijkt terug in de tijd

Maar dat alles is in het boek ‘De Bevrijding van Toon Spapens’ slechts een deel van het verhaal. In dit boek worden de gebeurtenissen in het dagboek als uitgangspunt genomen van wat daar vandaag de dag nog zichtbaar van is, of wat nog leeft bij nabestaanden en ooggetuigen. Deze opzet maakt dit bevrijdingsboek echt uniek. De lezer kijkt letterlijk terug naar die bewogen periode. Een voorbeeld: bij de bevrijding zijn tientallen boerderijen vernield. Meteen na de bevrijding zijn tientallen noodwoningen gebouwd, waarvan er nu nog enkele bestaan.

Een ander voorbeeld: in het boek wordt beschreven hoe een Engelse bevrijder in Hilvarenbeek sneuvelt. Hij had een dochter. Deze nu bejaarde vrouw deelt haar emoties in het boek. Een ander voorbeeld van de aanpak van de schrijvers is dat ook het leven van een Duitse soldaat die in Hilvarenbeek zijn einde vond, tot in detail wordt beschreven. Zo zijn er hoofdstukken over de dood van een dwangarbeider, van de belevenissen van de eerste waarnemend burgemeester, hoe kinderen met oorlogstuig speelden…. En dat alles is ook nu nog zeer herkenbaar in de situatie in Hilvarenbeek, Biest-Houtakker, Diessen en Esbeek.

Boek inspiratie voor vrede en vrijheid

Het boek laat zien hoe, 80 jaar na dato, de oorlog nog sterk leeft onder de eerste, tweede en – niet in de laatste plaats – de derde generatie. De herinnering aan de oorlog, die zoveel verschrikkingen bracht maar werd gevolgd door een vrede die tot op de dag van vandaag voortduurt, blijft levendig. De schrijvers hopen dat mensen die nu leven, en de volgende generaties, door middel van dit boek geïnspireerd raken om zich blijvend in te zetten voor vrede en vrijheid – het verlangen dat zo sterk spreekt uit het bevrijdingsdagboek van Toon Spapens.

Het boek ’De bevrijding van Toon Spapens’ telt 450 pagina’s en tientallen foto’s. Het in eigen beheer uitgegeven boek kost 30 euro. Het is te koop bij boekhandel Peter Swaanen.

Toos Mailllé en Jan Prinsen, twee tachtigjarigen met een bijzonder levensverhaal

Nadat burgemeester Evert Weys van de gemeente Hilvarenbeek aanstaande zondag 3 november het eerste exemplaar van het nieuwe boek ‘De bevrijding van Toon Spapens’ in ontvangst heeft genomen, krijgen ook Toos Maillé en Jan Prinsen ieder een ‘eerste’ exemplaar. Beiden zijn tachtig jaar. Ze zijn zo oud als de bevrijding van Hilvarenbeek achter ons ligt. Het leven van deze twee weliswaar bejaarde, maar zeer vieve Bekenaren, is voor altijd op de meest innige en dramatische wijze verweven met de bevrijding. Hun bijzondere verhaal staat in het boek omdat Toon Spapens er over schreef in zijn dagboek.

Jan Prinsen is genoemd naar zijn vader Johan (Jan). Op 11 oktober 1944 stond hij samen met Cees Hesselmans en Frans van Gestel te kijken naar de krijgsverrichtingen die zich letterlijk onder hun ogen in het Groot Loo afspeelden. Er is daar onnoemelijk zwaar gevochten. Een granaat sloeg vlakbij het drietal in. Ze vonden de dood op een plek die nu door een hardstenen plaquette met hun namen wordt gemarkeerd. Jan Prinsen en zijn echtgenote Anna Elings hadden een twee jaar oude dochter. Anna was weduwe toen ze beviel van Jan junior. In de tuin van zijn woning in Baarle-Nassau staat de grafsteen van zijn vader die hij nooit heeft gekend.

Het verhaal van Toos Maillé (geboren De Brouwer) is al even dramatisch. Op 7 oktober 1944 viel een granaat achter de boerderij van haar ouders aan de Grote Voort. Het voltallige gezin van negen kinderen zat aan tafel te eten. De tiende, de jongste, was Toos. Ze was een paar maanden oud en ze sliep vredig op de opkamer. Moeder Catharina de Brouwer was op slag dood. Van haar man Joseph de Brouwer schreef Toon Spapens in zijn dagboek dat hij licht gewond was geraakt. Hij wist toen nog niet beter. De verwondingen waren echter dusdanig ernstig dat hij nauwelijks nog heeft kunnen werken. Toosje lag nog aan de borst. De borstvoeding werd voortgezet door Catharina van de Sande uit Esbeek. Toen de kinderen De Brouwer op een platte kar naar Esbeek werden geëvacueerd, was men in de hectiek vergeten klein Toosje mee te nemen….