Menige wandelaar door de Gemeentebossen aan de Goirlesedijk weet dat in dit bos ook een ‘wilde bijenreservaat’ ligt. Vijf jaar geleden heeft de Natuurwerkgroep Hilvarenbeek (een onderdeel van de VNMH) met medewerking van de Gemeente hier dit reservaat gerealiseerd.

door Peer Busink

In tegenstelling tot de ‘honingbij’, die niet of moeilijk zonder menselijke hulp in Nederland kan voortbestaan, zijn ‘wilde bijen’ inheemse soorten. In ons land komen meer dan 300 wilde bijensoorten voor. De meeste soorten zul je zelden zien omdat die schaars tot erg zeldzaam zijn geworden.

Niet alleen met wilde bijen gaat het slecht, dit geldt helaas voor de hele insectenwereld. Menig wetenschappelijk onderzoek heeft dat onomstotelijk vastgesteld. Ook in dagbladen verschijnen regelmatig artikelen over de teruggang van de insectenwereld en wat dat betekent voor de mensheid. Want geen insecten, dan geen bestuiving, vervolgens ook geen vruchten (fruit) en geen zaad voor de geslachtelijke voortplanting van planten.

Wilde bijen zijn goede bestuivers van inheemse planten, zelfs beter dan honingbijen. Daarmee vormen wilde bijen een onmisbare schakel in de natuur. We moeten er daarom zuinig op zijn.

Voor de Natuurwerkgroep een reden om bij de Gemeente aan te kloppen om een reservaat voor deze insectengroep te realiseren. Een mooie plek was daarvoor al gevonden.

Open veldje

In het bos ligt een open veldje, dwars er doorheen loopt een bospad. Aan de ene kant werd als voedselvoorziening voor de bijen inheemse nectarplanten gezaaid en geplant, aan de andere kant werd de grond kaal gemaakt voor de nestbouw. De meeste wilde bijensoorten graven voor hun voortplanting een nestgang in de grond. Er zijn soorten die dat in kale vlakke grond doen, andere soorten verkiezen daarvoor een schuine zuidhelling en weer andere soorten een steile zandhelling. Zo heeft elke soort zijn eigen specifieke voorkeur. Deze verschillende habitats heeft de Natuurwerkgroep (met materiële hulp van de Gemeente) in het terrein aangelegd. Een infobord werd geplaatst om de voorbijganger te informeren over het leven van wilde bijen en het verzoek om niet onnodig het terrein te betreden om dichttrappen van de nestgangen te voorkomen. Het bijenvrouwtje graaft namelijk een gaatje in de grond van ca 30 cm diep. Aan het einde ervan graaft ze een zevental nestkamers uit om er een bolletje stuifmeel vermengd met nectar in te brengen en er een eitje op te leggen. Binnen ca. drie weken heeft ze haar taak volbracht en gaat ze dood. Uit het eitje komt al vlug een larfje dat het bolletje opeet en zich daarna gaat verpoppen. Uit de pop komt een volwassen bij en een jaar later (!) kruipt de bij uit het nestkamertje en verlaat de nestgang. Als het een vrouwtjes-bij is, moet ze meteen aan de slag om voor de volgende generatie te zorgen. Is het een mannetje dan moet die als de wiedeweerga achter de vrouwen aan.

Druk bezocht

Hoe is het tot nu toe gegaan met het bijenreservaat, zult u zich afvragen. Enkele tientallen wilde bijensoorten hebben inmiddels het reservaat gevonden en in periodes tussen maart en september kan het zelfs druk zijn. Soorten die je in het lente-/ zomerseizoen hier tegen kunt komen, zijn bijvoorbeeld Grijze zandbij, Baardzandbij, Tweekleurige zandbij, Asbij, Vosje, Roodgatje, Gewone behangersbij, Pluimvoetbij en meer. Mooie namen, maar de soorten zijn vaak moeilijk uit elkaar te houden, kleine details maken dan het verschil.

Komt nog bij dat elke soort een parasitaire bijensoort heeft, die (als dat vrouwtje de kans krijgt) stiekem de nestgang binnen sluipt en in de nestkamer op het bolletje stuifmeel haar eitje legt. Deze soorten heten dan ook koekoeksbijen.

Nestgangen vernield

Het reservaat is aan beide zijden afgeschermd door boomstammen om bijvoorbeeld crossmotoren te beletten om op het terrein rondjes te gaan rijden, wat tot nu toe goed gewerkt heeft. Maar helaas niet voor paarden, bleek enkele weken geleden. Ruiter(s) hebben het reservaat gebruikt om de hellinkjes en de steile wand als hindernissen te beschouwen, met als gevolg dat honderden nestgangen zijn vernield. Ook het infobord was verdwenen. Als het bord weg is, weet je ook niet dat je het eigenlijk niet mag betreden. Erg frustrerend, ze gaan er maar vanuit dat deze vernieling door onwetendheid is gebeurd.

Wel is hier de volgende generatie van heel veel bijen van verschillende soorten voor het jaar 2024 verloren gegaan.

Af en toe valt het niet mee om kwetsbare natuur te willen beschermen.

Voor vragen of meer informatie, mail naar:

natuurwerkgroep@vnmhilvarenbeek.nl