In de negentiende eeuw wordt van de lithografie, hout- en kopergravure gebruik gemaakt met name om afbeeldingen in oplage te vermenigvuldigen, te reproduceren. Wanneer binnen kunstenaarskringen de grafiek een artistieke dimensie krijgt, breken de ets, de houtsnede en de lithografie als op zichzelf staande kunstwerken door. In het kunstonderwijs krijgt het vak grafiek dan ook speciale aandacht.
door Peter Thoben, conservator
Grafiekklas
Zo wordt aan de Rotterdamse academie op initiatief van chirurg en verzamelaar J.C. Bierens de Haan in 1917 een grafiekklas opgericht met Antoon Derkzen van Angeren en Simon Moulijn als docenten voor etsen en lithograferen. Beiden kunnen beschouwd worden als de grondleggers van de Rotterdamse grafiek, die na de Tweede Wereldoorlog enige faam verwerft.
Andreas Schotel en Albert Neuhuys behoren tot de eerste leerlingen van Derkzen van Angeren, Aad de Haas en Magdaleen Rademaker tot de laatste leerlingen, voordat die in 1943 met pensioen gaat. Daarnaast geeft Coert Ebbinge Wubben, conservator van het prentenkabinet van Museum Boijmans, flinke aandacht aan de Rotterdamse grafiek, bijvoorbeeld door de oprichting van de Vereniging Vrienden van de Prentkunst ‘Willem Buytenwech’.
Grafische werkplaats
In 1949 komt de Werkgemeenschap Grafische Kunst Rotterdam (WGKR) tot stand in een schoolgebouw aan Dirk Smitsstraat 76 met financiële hulp van de Rotterdamse Kunststichting. Het is een grafische werkplaats, waar communistisch georiënteerde kunstenaars op een lithopers hun bladen drukken en ook gezamenlijk zullen exposeren. Tot de initiatiefnemers behoren Jan Bezemer, Jaap Kraanen, Wim Motz, Magdaleen Rademaker, Andreas Schotel, Wim Strörmann, Koos van Vlijmen en Ed van Zanden, waarbij zich Dirk Cornelis alias Dick Ellfers, Wout van Heusden, Piet van Stuivenberg e.a. aansluiten. Aanvankelijk is Andreas Schotel secretaris en de stuwende kracht achter het project, daarbij geassisteerd door Magdaleen Rademaker. In 1956 verhuist WGKR naar een leegstaand gebouw in Diergaarde Blijdorp en dan noemt de groep zich Ara. Als de kleurige grafiek de zwart-wit grafiek gaat overvleugelen, verlaten Schotel en Rademaker het grafisch atelier.
Tentoonstelling
Voor de tentoonstelling ‘Schotel tussen tijdgenoten’ die tot en met 5 juli loopt, zijn uit de museumverzameling grafiekbladen geselecteerd, waarop met name de Rotterdamse haven is afgebeeld. Zo zijn er bladen tentoongesteld van Andreas Schotel, zijn leermeester Antoon Derkzen van Angeren en zijn vriend Albert Neuhuys, met wie hij in de jaren 1920 vaker heeft geëxposeerd. De WGKR-leden Wim Strörmann en Ed van Zanten zijn met werk present. De veel jongere Joost Minnigh heeft bij Ara nog etsen gedrukt en contact voor het etsen gezocht met Andreas Schotel. Om de opkomst van de kleurenlithografie te illustreren worden werken van Jan Bezemer, Wim Motz, Johan van Reede en Ed van Zanten getoond.