Na vijftien jaar keert een bijzondere theatervoorstelling terug in Hilvarenbeek. Met Stichting Rauwkost brengt theatermaker Koen Ketelaars opnieuw Blok Oost op de planken. De muziektheatervoorstelling is op 27, 28 en 29 maart te zien in Cultureel Centrum Elckerlyc.

Bijzonder is dat één van de spelers ook vijftien jaar geleden al in de voorstelling stond: Jolien Rennen. Zij is zelfs de enige die opnieuw dezelfde rol speelt. “Dat is eigenlijk heel uniek”, zegt Ketelaars. “Een voorstelling na zoveel jaar opnieuw maken gebeurt wel vaker, maar dat iemand exact dezelfde rol weer speelt, dat maak je niet vaak mee.”

Opnieuw ontdekken

Het stuk werd zo’n vijftien jaar geleden gespeeld door stichting SPONS, waar Ketelaars destijds een van de initiatiefnemers van was. Toch voelt deze nieuwe versie volgens hem niet als een herhaling. “Het interessante is juist dat het géén herhaling is”, zegt hij. “Je neemt hetzelfde uitgangspunt, maar alles eromheen verandert. Nieuwe spelers, een andere tijd, andere ideeën. Dat maakt het spannend. Voor mij gaat theater niet over iets opnieuw doen, maar over opnieuw ontdekken.”

Koen is inmiddels al ruim 25 jaar actief als theatermaker en kunstenaar in Hilvarenbeek en omgeving. In die tijd maakte hij talloze voorstellingen met uiteenlopende groepen spelers, vaak met live muziek en grotere ensembles.Tijdens repetities ziet hij hoe spelers groeien in hun rol en zelfvertrouwen. “Dat is natuurlijk prachtig om te zien”, zegt hij. “Mensen worden sterker, durven meer, ontdekken nieuwe kanten van zichzelf. Maar uiteindelijk blijft theater voor mij in de eerste plaats een vorm van kunst. We maken een voorstelling. Het is creëren, bouwen, spelen. Geen psychologie of therapie, maar een gezamenlijk maakproces.”

Jarenlange samenwerking

Voor Jolien Rennen voelt het bijna vanzelfsprekend dat ze opnieuw meedoet. “Ik speel eigenlijk al heel lang bij Koen”, zegt ze. “Het begon ooit met de musical Valse Liefde. Daarna kwam ik bij SPONS terecht en later bij Rauwkost. Zo zijn er in de loop der jaren heel veel voorstellingen bijgekomen.” Koen herinnert zich haar eerste rollen nog goed. “Jolien is iemand die zich volledig in een rol stort”, zegt hij. “Ze heeft een enorme intensiteit op het toneel. Dat was er al snel, en dat is alleen maar sterker geworden.” Jolien speelde in de loop der jaren een aantal opvallende rollen. Zo was ze het meisje met een verstandelijke beperking in Hoor je me?, speelde ze de moeder van een aan drugs verslaafde jongen in Tuur is Terug en had ze sterke rollen in Opwaaiend Stof en Suffragette. “Het zijn vaak rollen met een randje”, zegt ze. “Personages die ergens mee worstelen. Dat vind ik interessant om te spelen.”

Een echte theaterfamilie

Opvallend is dat theater bij zowel Jolien als Koen besmettelijk werkt.\. Bij Jolien thuis speelt haar man Jasper een belangrijke rol achter de schermen. Hij bouwt samen met een groep vrijwilligers de decors voor de voorstelling en coördineert het decor- en bouwteam.“Dat maakt het wel bijzonder”, zegt Jolien. Ook hun dochter Juul heeft inmiddels haar weg naar het toneel gevonden. Zij speelde eerder met veel overtuiging de hoofdrol in de voorstelling ‘De jongen met de gestreepte pyjama’.Ook bij Koen zelf is theater een familieaangelegenheid. Zijn man staat regelmatig zelf op het toneel in producties van Rauwkost en ook zijn zonen zijn betrokken bij verschillende voorstellingen.Eén van hen, Dylano, speelde bijvoorbeeld de hoofdrol in de intense voorstelling ZaT., de beeldende voorstelling Zure Grond en was daarnaast te zien in producties als Pauperpapa, Suffragette en Don't Call It Home. Koen: “Dat vind ik mooi om te zien. Theater wordt zo iets dat je samen doet, niet alleen op het podium maar ook eromheen. Super tof om te zien dat ook onze jeugd aangaat om te spelen en maken. Niet alleen bij Jolien en mij maar ook kinderen van andere spelers zijn besmet geraakt met het rauwkost-virus.”

Vertrouwen op het podium

Dat Jolien nu opnieuw dezelfde rol speelt in Blok Oost maakt de ervaring extra bijzonder.“Je kent het personage al”, zegt Jolien. “Maar tegelijk is alles anders. Je bent ouder, je kijkt anders naar de wereld en de andere spelers brengen nieuwe energie mee.” Volgens Koen is dat precies wat het interessant maakt. “Jolien heeft nu veel meer ervaring”, zegt hij. “Ze kent het stuk van binnenuit, maar speelt het tegelijkertijd opnieuw. Daardoor krijgt het personage een extra laag.” Ook Jolien waardeert de manier waarop Ketelaars met spelers werkt. “Koen geeft je veel ruimte”, zegt ze. “Hij heeft een duidelijke visie, maar hij laat spelers ook zoeken. Daardoor voel je je echt onderdeel van het maakproces.” Koen: “We doen het samen, zo zal Jolien nooit voor de makkelijke weg kiezen. Ze duikt ergens in en gaat er helemaal voor. Dat maakt haar heel sterk op het toneel.”

Een gevangenis als mini-samenleving

Blok Oost speelt zich af op een vrouwenafdeling van een gevangenis. Officieel staat directrice Vrouw Baune aan het hoofd van de afdeling, maar in werkelijkheid bepalen twee bewakers steeds meer de regels. De spanning loopt langzaam op en de machtsverhoudingen beginnen te schuiven....

Volgens Koen is dit een interessante setting voor theater. “Het is eigenlijk een mini-samenleving. Iedereen zit dicht op elkaar, er zijn regels en hiërarchie, maar ook angst en loyaliteit. Als dat begint te wankelen, ontstaan er spannende situaties.” Het stuk combineert drama met humor en een beetje absurdisme. “Het is geen super zwaar stuk”, zegt hij. “Juist dat contrast maakt het interessant.”

Samen iets maken

De oorspronkelijke voorstelling ontstond bij stichting Spons, een theatergroep waar Koen destijds actief was. “Spons was een club waar we graag vrij dachten”, vertelt hij. “Veel spelers, muziek en experimenteren. Blok Oost was de laatste voorstelling die we met Spons maakten.” Nu wordt het verhaal opnieuw verteld met spelers van Rauwkost. “Een aantal mensen dat nu meespeelt was vijftien jaar geleden nog peuter”, zegt Koen lachend. “Nu staan ze zelf op het toneel. Dat vind ik mooi.”

Voor Rauwkost is Blok Oost weer een van de grotere producties van de afgelopen jaren. Een groot deel van de groep staat op het podium of speelt mee in de muziek. “Je werkt met veel spelers en verschillende verhaallijnen”, zegt Koen. “Dat maakt het intens, maar ook levendig.” Tijdens de repetities groeit het stuk verder.“Ik schrijf en regisseer, maar spelers brengen ook hun eigen ideeën mee”, zegt hij. “Daardoor krijgt het stuk vanzelf een nieuwe vorm.”Na meer dan vijfentwintig jaar theater maken blijft juist dat proces hem boeien.“

Je kunt het verleden niet herhalen”, besluit Koen. “Maar je kunt wel opnieuw kijken wat er mogelijk is. En dat blijft het mooie van theater.”