door Jan van Helvoirt

Emmanuel en Johannes van Dijck bezaten in 1830 een grote oude boerderij aan de zuidwest kant van het Groot Laar die vroeger lang in het bezit van de rijke familie Otten was geweest. Leden van de familie Van Doormaal, hun voorouders waren prominente Diessense wagenmakers, waren de laatsten die er boerden. Helemaal rechts onder de zuidoost hoek van het Groot Laar stond de herberg van de weduwe Verhoeven (sectie C nr. 195). Zij verhuurde die aan Jan Schraven, die gehuwd was met Anna Cornelia Damen. Zij was de dochter van de Diessense tapper Jan Damen. In 1909 werd in Diessen de negende ‘tienjaarlijkse volkstelling’ gehouden en de herbergier Jan Schraven telde de bewoners van Wijk A, Laar genaamd. Hij zelf woonde op A-32. Heel veel openbare verkopingen vonden daar plaats. Zo verkochten de kinderen Vriens in 1912 de Heibocht en het Kees Dommelen Veld onder toezicht van notaris Emile Huijsmans.

In deze herberg was het Diessense Gilde St. Sebastiaan, na eeuwen het Pannenhuis bezocht te hebben, ook vele jaren ‘thuis’. In 1916 verkocht de herbergierster Anna Damen, de weduwe van Jan Schraven, haar huis en hof aan Maria van Korven. Dat was de weduwe van Cornelis Heuvelmans van Mijntjeshoef. Het Diessense St. Sebastiaan vertrok toen ook naar hun nieuwe gildekamer in de herberg van de weduwe van Jan van Helvoirt op de Heuvel (A-75).

De tapvergunning ging naar Piet van den Hout op de Heuvel (A-79). Tussen de twee genoemde panden aan de zuidkant van het Groot Laar in waren de vermogende broers Van Dijck ook even eigenaar van twee huizen ‘onder een dak’ (sectie C nr. 215 en 216). Ook daar was een herberg ondergebracht.

Volgens het Register uit 1881 had Adriaan de Rijk op 29 februari een vergunning voor de verkoop van sterke drank in het klein. Bovendien was er ook nog een werkplaats ingericht. Die stamde nog uit de tijd dat daar een telg van de familie Van Doormaal zijn vak als ‘rademaker’ had uitgeoefend. Adriaan de Rijk was op 16 maart 1863 geboren in Oirschot en gehuwd met Joanna Hagen uit Weelde. Op het eind van de negentiende eeuw bouwde hij in Diessen een nieuw woonhuis met herberg en timmerwinkel. Adriaan ging echter failliet en op 2 februari 1902 werden al zijn onroerende goederen in zijn herberg publiek verkocht.

Hij vertrok eerst naar de Beerten in Hilvarenbeek en later naar Weelde. In 1904 kocht Sjaak van Riel de herberg met woning en timmerwerkplaats van Adriaan de Rijk. Hij werd op 19 juli 1866 in een boerderij aan het Laar geboren als zoon van Sjaak van Riel en Anna van de Wijdeven uit Baarschot. De naaste buren die aangifte deden waren de leerlooier Jan Vissers, de smid Antony Baijens en Jan van Doormaal. De Vessemse notaris B. M. Hordijk verkocht op 2 maart 1904 in de herberg van de kinderen Van Helvoirt het pand bij het gemeentehuis aan het Groot Laar. Het was een voor weinige jaren nieuwgebouwde huizinge, waarin herberge en timmermanszaak. Sjaak had eerder al op 13 mei 1902 bij de gemeente Diessen een verzoek ingediend om in dit pand een sigarenfabriek te mogen oprichten. De sigaren die hier werden gerold werden verkocht onder de naam Fumator. Het Latijnse woord Fumator betekende ‘tabaksroker’.

Zijn allereerste sigarenmakers waren Graad Mandigers uit Hilvarenbeek en de broers Nol en Driek Plasmans, beiden afkomstig van Reusel. Dan was er ook nog Sis Plasman die in Kralingen was geboren. Nol en Sis waren zwagers en beiden gehuwd met dochters van de familie Trompenaars van het Groot Laar. Sis Plasmans, hij zou na zijn huwelijk in de Waterstraat gaan wonen, werd flink aan de tand gevoeld. Hij werd, evenals de Bekenaar Andries van Oirschot, beschuldigd van brandstichting toen de herberg van Timmermans op de Heuvel in vlammen was opgegaan. Wel had hij op 28 december 1902 deze Van Oirschot afgetuigd en een herberg uitgegooid. Daarvoor had de sigarenmaker vier weken in het gevang gezeten.

De sigarenmaker Sjaak van Riel trouwde op 3 mei 1904 met Door Schreuel geboortig van Zutphen. Getuigen waren zijn broers Frans, Jan en Norbertus. Deze laatste had Diessen verlaten en was van 1920 tot 1924 in Den Bosch grossier en winkelier in sigaren. Tussen 1935 en 1937 werd Fumator voortgezet als Vennootschap met de gebroeders Van Riel als vennoten. De zoon Toon van Riel, geboren op 30 november 1905, nam het fabriekje over op 12 juni 1937: Sigarenfabriek Fumator Firma A. J. van Riel, Diessen Laar A 63 Sigarenfabriek. Vennootschap ontbonden. De zaak wordt als eigenaarszaak onder den zelfden handelsnaam voortgezet door A. J. van Riel, Diessen.

Toon was 31 jaar en sigarenfabrikant toen hij op 20 april 1937 in Diessen trouwde met de 28 jarige Mina Evers. In april 1944 werd de productie stopgezet. De winkel in tabak en rookwaren in de Willibrordusstraat werd door Mina voortgezet tot oktober 1970. Daarnaast verkocht zij ook allerlei flessen gas. Voordat er aardgas werd gedolven moest ik regelmatig met mijn gammele fiets een fles Butagas halen.

Als je dan met zo’n ‘blauw projectiel’ op de stang op de Heuvel uit de bocht dreigde te vliegen, dan … was je echt de sigaar!