Heemkundige Kring Ionannes Goropius Becanus organiseert sinds jaren weer een Open Monumentendag en heeft gekozen voor de Voortsepad. Dat doet de erfgoedorganisatie op zondag 10 september van 11.00 tot 17.00 uur samen met de bewoners. De opening vindt om 11.00 uur bij de molen plaats door wethouder Piet Machielsen.

In deze karakteristieke verbinding van en naar de Vrijthof hebben tientallen gezinnen gewoond met even zoveel verhalen. Een levendige buurt met vroeger een grote variatie aan ambachten: sigarenmakers, schoenmakers, timmerlieden, bakkers, drogisten, kappers. Er staan twee gemeentelijke monumenten, en één rijksmonument, maar er zijn meer monumentale panden. In de Voortsepad zie je ontwikkeling van arbeiderswoningen van midden negentiende eeuw tot jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een intiem straatje dat erfgoed ademt. Iets om trots op te zijn en van te genieten.

Terug in de tijd

Een wandeling door het straatje vanaf de Vrijthof tot de molen voert de bezoeker op 10 september terug naar andere tijden. Dat gebeurt met ruim twintig panelen waarop grote foto’s en toelichting staan. Maar ook met de openstelling van enkele woningen en tuinen. De gemeente is enthousiast over het initiatief van de heemkundekring en neemt een aanzienlijk deel van de organisatiekosten voor haar rekening. De bewoners zijn er nadrukkelijk bij betrokken. Zij leverden foto’s en verhalen, maakten elkaar enthousiast en kwamen met vragen over de geschiedenis van hun eigen huis. De heemkundekring ging bij (oud)bewoners langs om foto’s te digitaliseren en verhalen te horen!

Je kunt op 10 september het beste beginnen bij het Faffestraatje, waar aan de ene kant bakker Wout Favier het dagelijks brood bakte en aan de andere kant in het Pandje de gezusters Mollen levensmiddelen verkochten. Het Faffestraatje was voordat het die naam kreeg natuurlijk een stukje Voortsepad. Het is een oud kerkpad dat liep van de Voort naar de Vrijthof. Het doorgaande verkeer ging over de Doelenstraat.

Achter de oude schansmuur staat in wat ooit een prachtige tuin is geweest een modern kantoorgebouw. Voorheen brevierde de pastoor er en nog eerder hielden drie generaties Huijsmans er tuinfeesten. Daar hoorde natuurlijk een theekoepel bij, de enige in het dorpscentrum.

Gildeterrein

Tot 1880 stonden er aan de onverharde Voortsepad maar enkele huizen. Met de opmars van de kleinschalige dorpse nijverheid nam de behoefte aan arbeiderswoningen snel toe. Tussen 1880 en 1900 werd de linkerkant van het straatje volgebouwd. De rechterkant niet want het hele terrein tussen Voortsepad voorbij nummer 4a en Doelenstraat was eigendom van schuttersgilde Sint Joris. Het gilde schoot daar met de kruisboog, niet op een schutsboom maar horizontaal op een blazoen. Gilde Sint Sebastiaan had aan de andere kant van de Doelenstraat zijn doel. Pas nadat het gilde in 1919 de gronden had verkocht kon er gebouwd worden. In het bijzonder het notarishuis en later bouwbedrijf Hosli hadden veel vierkante meters nodig.

Gilde Sint Joris presenteert zich op 10 september ter plaatse met erfgoed dat het gilde in het bezit heeft.

Huizen in beeld

Op de kruising met de Holstraat staat rechts het in 1977 helemaal opnieuw opgetrokken pand waarin eerder schoenmaker Jan de Laat woonde. Hij liet zijn invalidenwagen door de Beekse jeugd voortduwen en beloofde als beloning snoep of een ijsje. Het bleef vaak bij een belofte. De eerste drie huisjes aan de linkerkant zijn gebouwd door aannemer Jantje Smolders. Later woonde zijn zoon Kees er. Daar kon je houtjes krijgen voor een vlieger en een wat dikker stokje voor om de pintollen. Bij nummer 7 mag je achter het huis de oude bakkerij bezoeken en bij nummer 4 aan de andere kant van de straat staat de voordeur gastvrij open. De naastgelegen drogisterij/ verfwinkel (4a) van eerst Pierre Verhagen en later Hendrikx was de laatste winkel in de Voortsepad. Het uithangbord is bewaard gebleven: het hangt in museum De Dorpsdokter.

Nummer 11 op de hoek van de Van Hoornstraat is een gemeentelijk monument. Het is een goed bewaard gebleven voorbeeld van een niet al te kleine arbeiderswoning gebouwd rond 1900. De linkerkant die dan volgt is een gevarieerde mengelmoes van woningen. De een is nauwelijks, de ander verschillende keren aangepast en verbouwd.

Ieder tijdvak brengt eigen woonbehoeften met zich mee. Nummer 19 is zo goed bewaard gebleven dat het een gemeentelijk monument is geworden. Oudere Bekenaren zullen zich ongetwijfeld de Kleine Bazaar van Roos van Beurden, alias Trien Sik, herinneren (nummer 21). Zo ook Paul van Rijswijk: “Ik weet nog dat we (onze pa, ons moeder en 7 kinderen) via de Voortsepad naar de kermis liepen en langs het winkeltje van Roos van Beurden kwamen. Op een keer konden we kiezen; of naar de kermis, of een cadeautje uitzoeken bij Roos maar dan geen kermis meer.”

We steken de Petershemstraat over en brengen een bezoekje aan het kerkhof waar de familiegraven van Majoie en Huijsmans aandacht krijgen. Aan de andere kant hebben Hessinex en Glaifa Neon plaatsgemaakt voor de Elsthof. Verderop links was het druk bezochte snoepwinkeltje van Anna Kennes en tegenover de molen woonde Marie de Bruijn.

De wandeling eindigt bij Molen de Doornboom, museum De Dorpsdokter en kruidentuin De Doornhof. Maar niet zonder aandacht te besteden aan de bebouwing die verderop stond bij de huidige rotonde.

Op het pleintje bij de molen presenteren zich ook de erfgoedorganisaties van Hilvarenbeek en Diessen.

Levend Erfgoed

De heemkundige kring hoopt dat met deze opzet van Monumentendag de belangstelling voor het Beekse erfgoed gestimuleerd wordt. Erfgoed begint pas echt te leven als het dichtbij komt, wanneer mensen worden geprikkeld om mee te doen. Het is de taak van erfgoedorganisaties om daar constant mee bezig te zijn.