Na drie maanden werken, ontdekken en ontmoeten presenteerde de Colombiaanse kunstenares Maria Teresa Hernández het resultaat van haar verblijf als Artist in Residence in Esbeek. Tijdens de feestelijke afsluiting van AirE 2026 kwamen inwoners, betrokkenen en genodigden samen voor de expositie van haar werk en de onthulling van haar bijzondere sculptuur ‘De Lindeboom’.

door Astrid van Egmond, foto's Nico Leijen

Hernández arriveerde op 9 juli in Esbeek en nam haar intrek in het oude handenarbeidlokaal van de Wingerd. Al snel veranderde zij de ruimte in een atelier en woonplek. Met verf en panelen ging ze aan de slag. Ze verkende het dorp en de omgeving per fiets en liet zich inspireren door de mensen, de natuur en het dagelijks leven. Zo ontstond onder meer een kleurrijk werk van de groentetuin van een buurvrouw en maakte ze potloodschetsen van kinderen uit de buurt.

De drie maanden werden gevuld met ontmoetingen en bezoeken. Samen met de werkgroep Artist in Residence Esbeek (AirE) bezocht Hernández onder meer musea in Rotterdam en Amsterdam, de LocHal en de Universiteit van Tilburg, de TextielMuseum, Lustwarande, Glasmuseum te Leerdam en verschillende bedrijven. Ook waren er bezoeken aan onder andere de kermis, festivals, de beeldentuin, een wijngaard en begraafplaatsen rond Esbeek. Esbekenaren nodigden haar uit voor maaltijden, koffie en gesprekken.

Liefde voor een eeuwenoude boom

De belangrijkste inspiratie vond Hernández uiteindelijk dicht bij huis. Tijdens een fietstocht kwam ze oog in oog te staan met de eeuwenoude Lindeboom op het Spaaneind. De boom, die er al sinds ongeveer 1780 staat, maakte grote indruk op haar. Ook kunstenaar Andreas Schotel legde de boom in de vorige eeuw al vast in een ets.

Hernández besloot de boom op haar eigen manier een nieuw eerbetoon te geven. Ze werkte verschillende schilderijen, ontwerpen en een maquette uit en vertaalde het karakter van de boom naar een eigentijdse sculptuur in staal. Dankzij de medewerking van haar schoonzoon, die het ontwerp digitaal uitwerkte, en staalbedrijf Werner Schippers in Bergeijk kon het ontwerp daadwerkelijk worden uitgevoerd.

Bij de onthulling wees wethouder Cathy Noordergraaf op de bijzondere symboliek van de linde. De boom staat onder meer voor liefde, trouw, bescherming, vrede en verbondenheid. Van oudsher was de linde bovendien een ontmoetingsplek voor gemeenschappen. Volgens de wethouder is dat ook treffend voor het verblijf van Hernández: als Artist in Residence werd zij gedurende enkele maanden zelf een verbindend middelpunt in het dorp.

De onthulling van het stalen kunstwerk werd verricht door wethouder Noordergraaf en Hernández' dochter Manuela.

Esbeek als ‘toverdoos’

Voor Hernández was haar verblijf meer dan alleen een artistieke werkperiode. In haar afscheidswoord omschreef zij Esbeek als een ‘toverdoos’, waarin zij iedere dag nieuwe verhalen over mensen en plaatsen ontdekte. Ze sprak haar dank uit aan de inwoners voor de vele ontmoetingen, koffiemomenten, maaltijden en uitnodigingen.

Ook de kinderen uit de buurt en de dagelijkse geluiden van het dorp kregen een plek in haar herinneringen. Zelfs het slaan van de kerktoren, vertelde ze, zal ze missen. De ervaringen neemt ze mee terug naar Colombia, met de belofte om naar Esbeek terug te keren.

Het verblijf kende overigens ook moeilijke momenten. Tijdens haar werkperiode vond in Colombia een aardbeving plaats, waardoor de afstand tot haar thuisland extra voelbaar werd. Vanuit Bogota werd ze bijgestaan door Bart van Hoof, die vrijwel dagelijks contact met haar hield en een belangrijke rol speelde in de organisatie en begeleiding van het project.

Kunst die Esbeek met de wereld verbindt

Artist in Residence Esbeek, kortweg AirE, wordt georganiseerd door een werkgroep bestaande uit Hanneke Bedaux, Danny, Maud, Heidi, Jeanne en Bart. Het project brengt kunstenaars uit verschillende delen van de wereld naar Esbeek en laat hen gedurende enkele maanden kennismaken met het dorp en zijn inwoners.

Bij de expositie waren via Zoom ook kunstenaars uit eerdere jaren op afstand aanwezig. Vanuit onder meer Colombia, Uruguay, Kenia en Mexico bleven oud-deelnemers verbonden met Esbeek. Daarmee onderstreept AirE volgens de organisatie dat het project niet alleen kunst naar het dorp brengt, maar ook blijvende internationale contacten oplevert.

De werken die de verschillende kunstenaars in de loop der jaren in Esbeek hebben gemaakt, vormen bovendien een blijvende herinnering aan hun verblijf. De kunstenaars kijken met een nieuwe blik naar Esbeek en geven inwoners op hun beurt een andere kijk op hun eigen omgeving.

De afsluiting van AirE 2026 kreeg extra betekenis door een documentaire van Gert-Jan Remmers, Fred Blans en René van het Slot. De filmploeg uit Tilburg volgde Hernández gedurende haar volledige werkperiode. Begin 2027 zal deze film worden vertoond.

Ook de toekomst van het Artist in Residence-project kwam ter sprake. Het oude handenarbeidlokaal van de Wingerd, waar Hernández verbleef en werkte, blijft behouden. De gemeente Hilvarenbeek bekijkt samen met Coöperatie Esbeek hoe het gebouw aan Esbeek kan worden overgedragen. Ontwikkelaar Hendriks Coppelmans draagt bij aan de renovatie van het gebouwtje. Daarmee wordt de bijzondere werkplek voor toekomstige artists in residence veiliggesteld.

Met de stalen Lindeboom heeft Hernández een blijvend spoor in Esbeek achtergelaten. Een eeuwenoude boom vormde het vertrekpunt voor een nieuw kunstwerk – en tegelijkertijd voor drie maanden waarin een Colombiaanse kunstenares en een Brabants dorp elkaar leerden kennen.

Een tweede vertaling van de Lindeboom

Op de achtergrond van het officiële programma was nog een film te zien, gemaakt door ondergetekende. Daarin werd Maria Teresa Hernández gevolgd tijdens een bijzondere ervaring in de Nationale Glasfabriek in Leerdam. Daar kreeg zij de gelegenheid om haar ontwerp van de Lindeboom ook in glas te laten uitvoeren.

Glaskunstenaars Gert Bullée en Selma Hamstra brachten haar ontwerp tot leven in een materiaal dat heel andere mogelijkheden biedt dan staal. Waar de stalen Lindeboom stevig en monumentaal is, lijkt de glazen variant voortdurend in beweging. Het licht, de transparantie en de verschillende vormen zorgen ervoor dat het werk steeds weer anders kan worden ervaren.

Het glaswerk bleek uiteindelijk te kwetsbaar om tijdens de expositie daadwerkelijk tentoon te stellen.