door Jan van Helvoirt

De familienaam Van der Poel komt al eeuwen lang voor in Hilvarenbeek. In 1522 verkocht Aernt van der Poel een weiland aan de Broeckstraet en hij boerde op het Loo. Ook werd deze naam in 1566 in Esbeek gesignaleerd. Toen pachtte Jan Stevens van Van der Poel de oude hoeve de Craenmeer. In 1596 trouwde Nicolaus van der Poel in Beek met Maria Jacomine Gerardi. Gielis van der Poel was in 1798 ‘zonder verstand’ geraakt. In korte tijd maakte hij in Beek enkele slachtoffers. Gielis Jonkers sloeg hij met een stuk hout tegen zijn hoofd, zodat het bloed eruit spoot. Even later moest Jan Moonen het met een dikke staaf ontgelden. In 1809 was Assuerius van der Poel hier ‘grutter of buylder’ met een handmolentje. De kinderen Van der Poel verkochten in 1821 een huis met schop en hof in de Schoolstraat achter het Kerkhof. In dezelfde periode stond Bernardus van der Poel hier te boek als koperslager. In oktober 1852 kreeg de bakker Jan van der Poel proces-verbaal van de Beekse wachtmeester Bogaerts, omdat hij zijn nieuwe schuur met stro en niet met pannen had gedekt. In 1878 mocht Martinus van der Poel, hij was getrouwd met Teresia van Hees, een bakkerij inrichten in den Engel aan de Hoge Zij. Hij had dat historische pand gekocht van Joseph Majoie.

Johannes Cornelis van der Poel werd op 21 augustus 1851 geboren als zoon van Martinus van der Poel en Johanna van den Dungen. Zijn vader was in 1811 geboren als bakkerszoon in de Kerkstraat in Diessen. In 1822 verkocht die daar zijn onroerende goederen, waaronder een ‘blaaspijp met lange schop’. Na hun huwelijk hadden Martinus en Johanna een bakkerij/winkel aan de Paardenstraat nr. 5 en vanaf 1863 aan Vrijthof nr. 9. Via zijn neef en bakker Jan Baptist van der Poel kreeg Jan Cornelis op 30 november 1881 toestemming om een bierbrouwerij in te richten in de tuin achter de huidige Vrijthof 11. Op 8 december 1881 had hij daar vier aren van zijn familie gekocht en in 1882 was de brouwerij klaar. Die kreeg de naam de Arend. Naast de Roos was dit nu de tweede brouwerij in Beek. In die tijd was overigens nog een ‘Arend’ actief in Beek. Dat was de Postduiven Sociëteit en die vereniging was gevestigd in de herberg van de weduwe Wouter Spierings aan de Varkensmarkt A-135.

Onze ongehuwde brouwer was ook landbouwer en gemeenteontvanger. Op 15 januari 1913 kreeg hij, wegens voortdurende ongesteldheid, eervol ontslag als ambtenaar bij de gemeente. Op 21 januari overleed hij. Zijn broer Frans had de brouwerij al in 1886 overgenomen en hij werd in 1899 eigenaar. In 1892 was Joseph Majoie de vertegenwoordiger. Juist voordat Frans van der Poel de Arend in 1908 had verkocht aan Frans Swinkels van de Roos, ontsnapte de brouwerij aan een fikse brand. De bergplaats ging wel geheel in vlammen op. Even later werd de Diessense secretaris Norbert van Dijck mede-eigenaar. De productie werd stopgezet en de brouwerij werd gebruikt als pakhuis.

De oudste geschiedenis van het pand gaat terug naar het jaar 1518, toen Gerrit Gestelmans de eigenaar was. Het werd de Wildeman genoemd en er was een herberg ingericht. De uitvaart van Margriet van Laarhoven op 18 november 1596 werd immers gehouden in herberg de Wildeman. Na Hans Wachelijn was de voerman Merten de Mesmaecker in 1630 eigenaar van het ‘nieuwt huys’. Jan Jan Voerman Merten Schellekens geboren in de Voort bij het afgebroocken Maria Kesken verklaarde in 1649 dat de Wildeman niet mogelijck te bewoonen is tenzij deselve geheelijck wordt gerepareert. Na een aantal bewoners werd de Beekse secretaris Pieter Timmers de eigenaar. Zowel in 1745 als in 1747 vond er een gevecht plaats in de herberg. De laatste keer was de hoogte van de inrijpoort inzet van de ruzie. In 1797 kwamen Willem Pellen en Gerrit van der Poel overeen dat hun hoogkar volgens Meyerijsche Spoor langs de Wildeman midden op de Hoge Zeij moest kunnen passeren. In 1968 werd het pand compleet gesloopt om plaats te maken voor ‘Vrijthof 11’. Helemaal achterin, richting de oude bierbrouwerij de Arend, heeft de Heemkundige Kring nu haar archief, bibliotheek en vergaderzaal ondergebracht. Zo kunnen zij veel van de gemeente in de gaten houden met… een heus historisch Arendsoog!