Rijdt er in Hilvarenbeek daadwerkelijk een scooter rond met een zichtbaar hakenkruis? Met die vraag gaat onze redactie aan de slag, na een melding van een briefschrijver. Een chronologisch verslag van onze journalistieke stappen.

door Alex Monster

Maandag 14 september. Onze redactie krijgt een indringende mail met foto. De afzender beschrijft een ontmoeting met een scooterrijder, die door Hilvarenbeek rijdt met een zichtbaar hakenkruis op de plek van het kenteken. De briefschrijver is verbijsterd.

“Ik was totaal geschokt dit in ons dorp aan te treffen, kennelijk is het weer aanvaardbaar om nazi-symbolen openlijk uit te dragen?”

Ook collega's van De Hilverbode reageren geschokt als ze de foto zien van de scooter met hakenkruis. Het bericht maakt de tongen los. Sommigen zeggen dat we het nieuws links moeten laten liggen ('geen aandacht aan geven'), anderen vinden dat we er wel iets mee moeten doen. We bewandelen het laatste spoor. De impact, relevantie en nieuwswaarde zijn dusdanig dat we niet om dit nieuws heen kunnen én willen.

Onze redactie besluit de mail als ingezonden brief te publiceren en vraagt in een oproep om meer informatie. We willen de feiten op orde hebben en houden dus ook de optie open dat we te maken hebben met fake news. Is de foto wel echt? De briefschrijver zegt een video te hebben, maar is die wel authentiek?

Nieuw voor politie en BOA’s

We vragen de politie en de gemeente of zij op de hoogte zijn van een scooter die in Hilvarenbeek rondrijdt met een zichtbaar hakenkruis. De gemeente- en politiewoordvoerders doen navraag bij wijkagenten en BOA's, maar de melding is voor iedereen compleet nieuw. Niemand heeft de scooter zien rijden. De politie neemt de melding wel serieus en laat weten graag met de briefschrijver in contact te willen komen.

Onze redactie legt het verzoek voor aan de briefschrijver, wiens naam bekend is bij onze redactie. Hij wil niet in de openbaarheid treden en besluit ook niet in gesprek te gaan met de politie.

“Ik heb er na het incident uiteraard serieus over nagedacht om aangifte te doen, maar ik kan mezelf er niet toe brengen de beelden aan de politie te overhandigen. Voor mij heeft dat een gevoelige connotatie die ik niet kan loskoppelen van wat verraders tijdens de oorlog deden: buren aangeven bij de autoriteiten, met alle verschrikkelijke gevolgen van dien. Dát beeld staat me bij, en ik wil mijn handelen er niet mee in verband brengen. Dat betekent niet dat ik niets wil doen. Vandaar ook mijn ingezonden brief. Dat was mijn manier om dit onder de aandacht te brengen en het gesprek in het dorp op gang te helpen. Ik hoop hiermee op mijn manier mijn steentje te hebben bijgedragen.”

Video verwijderd

De briefschrijver heeft niet alleen een foto van de scooter, hij filmde ook zijn ontmoeting met de scooterrijder. Na enig nadenken wil hij die video wel laten zien aan onze redactie. Op locatie, in Hilvarenbeek. “Ik wil de video niet online delen, want dan weet ik niet waar die allemaal opduikt. Ik wil wel dat mensen zien dat deze ontmoeting echt heeft plaatsgevonden.” In de video zien we een herkenbaar dorpsbeeld van Hilvarenbeek. Twee mensen hebben tegen die achtergrond een kort gesprek. ‘Hey, ik zag je staan en dacht: wat zie ik daar nou op je scootertje? Is dat een hakenkruis?’, vraagt de melder aan de man. Die antwoordt lachend dat de man ‘dat goed ziet’. “Dat is een Duits scootertje.” Als de briefschrijver vraagt of hij dat normaal vindt en of hij weet dat dit strafbaar is, zegt de scooterrijder: “Mwah… Hitler was wel een goede christelijke man! Daar was niks mis mee.” In de video zien we geen andere personen. Kort na het gesprek met onze redactie besluit de briefschrijver de video te verwijderen.

Hij vertelt nog wel dat hij tot nu toe nog niemand heeft gesproken die de scooter of de bestuurder ook heeft gezien of gesproken. “Dit weekend zag ik hem nog wel rijden op zijn scooter, maar hij had het hakenkruis verwijderd.”

Citaat vergeten

Loopt ons onderzoek naar de foto en de scooterrijder daarmee vast? We hebben de oproep natuurlijk nog. De ene keer levert die meer op dan de andere keer, is de ervaring. Op vrijdag 18 september kregen we een mail van iemand die inhoudelijk reageert op de ingezonden brief. Hij of zij zegt dat we het citaat vergeten zijn dat ‘Hitler een christelijke man was’. “Als u citeert, doe het dan zoals het hoort of plaats het filmpje volledig.”

Bemiddelen met scooterrijder

We mailen wat heen en weer. De persoon bevestigt dat het filmpje bestaat en dat de ontmoeting heeft plaatsgevonden. Hij of zij is de scooterrijder of iemand uit diens omgeving. We proberen een afspraak te maken, maar op die uitnodiging gaat de persoon niet in. Misschien kan de mailer een bemiddelende rol spelen en voor een ontmoeting met de scooterrijder zorgen? “Met geluk kan dat. Wie weet kom ik hem nog wel tegen. Je hoort het nog”, antwoordt de mailer. Het laatste contact met de mailer dateert van maandag 21 september.

Is het strafbaar om met een zichtbaar hakenkruis rond te rijden?

Sommige mensen denken dat het in alle gevallen strafbaar is om een hakenkruis te tonen. Dit is niet waar.

“Of sprake is van een strafbaar feit, hangt af van de situatie en de context waarin het symbool wordt gebruikt. De wet stelt onder andere het in het openbaar beledigen van groepen mensen en het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld strafbaar. Antisemitische uitingen kunnen hieronder vallen. Sinds 2024 is ook het ontkennen of verregaand bagatelliseren van de Holocaust strafbaar. Wanneer wij een melding krijgen over een dergelijke uiting, kijken we daarom altijd naar de specifieke situatie en omstandigheden. Op basis daarvan wordt beoordeeld of er mogelijk sprake is van een strafbaar feit”, vertelt politiewoordvoerster Kim Nooyen.