Wie het werk van Josette Spapens bekijkt, ziet dieren en mensen die met grote precisie op papier zijn vastgelegd. Een giraffe, ijsvogel, ree of kinderportret: Josette kijkt nauwkeurig en neemt de tijd om vorm, licht, kleur en details te vangen. Haar favoriete materiaal is pastel, waarmee ze laag voor laag haar tekeningen opbouwt.
Die aandacht voor kijken is niet toevallig. Voordat Josette ging tekenen, werkte ze jarenlang als biologiedocent. Observeren en oog hebben voor details waren belangrijke onderdelen van haar vak. Inmiddels gebruikt ze diezelfde eigenschappen in haar tekenwerk. 'Ik ben altijd iemand geweest die goed kijkt. Dat heb ik als bioloog natuurlijk ook heel veel gedaan.'
Haar ontwikkeling als kunstenaar kreeg een bijzondere aanleiding. Na een ernstige ontsteking aan haar evenwichtsorganen verloor Josette vrijwel volledig haar evenwichtsfunctie aan beide kanten. Werken als docent en haar actieve leven werden daardoor ingrijpend anders. Tekenen bleek een activiteit die goed bij haar paste. "Ik wilde mezelf blijven ontwikkelen. En tekenen gaf me iets waar ik mijn aandacht en energie in kwijt kon.”
De eerste potloden
Bij de Werckwinckel in Hilvarenbeek zette Josette, drie jaar geleden, haar eerste stappen. Ze schreef zich in voor de cursus Leren tekenen van Susan Wolters. Daar maakte ze kennis met dingen die voor haar helemaal nieuw waren: verschillende hardheden van potlood, van HB tot 10B, en technieken als doezelen en het opbouwen van licht en donker. "Dat kende ik allemaal niet”, vertelt Josette. 'En zo is het eigenlijk begonnen. Ik dacht: verrek, dit kan ik fysiek wel.'
Die ontdekking betekende veel. Ze merkte dat ze plezier beleefde aan tekenen én dat ze er gevoel voor had. 'En als iets lukt, wil je natuurlijk weten of je het nog beter kunt.” Gaandeweg begreep Susan Wolters beter wat er bij Josette speelde en waarom bepaalde dingen voor haar niet vanzelfsprekend waren. Zij maakte het mogelijk om de lessen in stilte te volgen maar ook werd door Susan besloten om verdiepende lesstof aan te bieden door de cursus te verlengen. Als Josette terugkijkt op die eerste periode, raakt het haar nog steeds. "Susan heeft helemaal meegemaakt hoe het was, daar word ik nog emotioneel van."
Waarom pastel wel werkt
De keuze voor pastel is voor Josette niet alleen een kwestie van voorkeur. Schilderen bestaat uit teveel handelingen waardoor dit voor haar niet mogelijk is. Het vergt planning, opruimen en extra werkruimte. Tekenen met pastelkrijt kan op een klein bureau en ze kan direct beginnen en stoppen wanneer ze wil, afhankelijk van hoe zij zich voelt op een dag. Pastelkrijt biedt haar meer rust. De kleuren zijn direct beschikbaar en hoeven niet eerst gemengd te worden. "Ik pak krijt of een pastelpotlood en deze meng ik op papier door lagen op te bouwen. Dan kan ik veel gerichter werken en mijn aandacht alleen bij het beeld houden. Pastel past bij mij, heeft prachtige kleuren en ik kan er heel precies mee tekenen."
Kijken als een bioloog
Als bioloog was Josette gewend om nauwkeurig te observeren. Planten, dieren, structuren en details onder de microscoop: jarenlang vormde kijken een belangrijk onderdeel van haar vak. Die manier van kijken is duidelijk terug te zien in haar tekeningen. Dieren vormen een belangrijk onderwerp in haar werk. Giraffen, luipaarden, orang-oetans, vogels en reeën worden met veel aandacht voor detail weergegeven. Met pastelpotloden werkt ze aan vacht, veren, ogen en subtiele kleurverschillen. "Bij dieren vind ik het mooi om te proberen dat karakter erin te krijgen. Je kunt alle haren tekenen, maar uiteindelijk moet het dier ook echt gaan leven." De laatste jaren is haar onderwerpkeuze breder geworden. Ze maakt ook kinderportretten en portretten van volwassenen en verdiept zich daarbij in de vorm van een gezicht, de lichtval en vooral de uitdrukking. Daarbij kreeg ze ondersteuning van fijnschilder Carla van Gisbergen uit Hilvarenbeek. Carla leerde Josette haar tekeningen meer diepte te geven en bewuster met contrasten te werken. "Je denkt soms dat je al heel goed kijkt, maar iemand anders kan je toch weer laten zien waar je nog beter op kunt letten."
Kunst die raakt
Dat haar werk iets bij mensen teweegbrengt, merkt Josette regelmatig wanneer ze haar tekeningen laat zien. Ze vindt het bijzonder als iemand blij wordt van een portret dat ze heeft gemaakt, bijvoorbeeld wanneer ze foto's van een moeder en haar zoontje samenbrengt in één tekening. "Dat vind ik het mooiste: dat iemand er echt iets bij voelt. Dan weet je waarvoor je het hebt gedaan." Ook haar dierenportretten roepen reacties op, ze ziet dat mensen er zichtbaar door worden geraakt.
"Als iemand zegt: Hier word ik blij van, dan doet mij dat ook iets. Je geeft eigenlijk een stukje van jezelf weg en krijgt daar iets voor terug.' Wat begint met haar eigen aandachtige blik, krijgt betekenis op het moment dat iemand anders het werk ziet."
Open atelier tijdens Kunstsafari
Op 19 en 20 september 2026 is Josette met haar eigen atelier een van de 49 kunstenaars die meedoen aan Kunstsafari.