Dit jaar voor de 26e keer organiseren de Kinderen van Kembali de Dodenherdenking van Hilvarenbeek op de - voor een korte tijd verstilde - Vrijthof. De locatie is als vanouds: bij het monument van de Feniks, de vogel die symbool staat voor de herrijzing van het dorp uit de malheur van de oorlogsjaren. We spraken met Ton Vugts, voorzitter van de Kinderen van Kembali, over de continuïteit van de herdenking.

door Kees van Kemenade

De Kinderen van Kembali zijn de nakomelingen van de oud-strijders die ooit verenigd waren in Serdadu-serdadu Kembali. Ton Vugts vertelt: “Wij zijn in de voetsporen van onze ouders getreden met de belofte om de Dodenherdenking te organiseren. Zij waren oud-strijders die na de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië terugkeerden naar ons land. Zij merkten dat de mensen hier de oorlog met al haar ellende zo snel mogelijk wilden vergeten. Men wilde de donkere periode zo snel mogelijk achter zich laten. De oud-militairen vonden dat dit niet kon. Zij begonnen de doden, burgers en militairen, te herdenken, niet alleen van de oorlog, maar ook die van de campagnes in Indië. Zij zorgden dat het monument van de Feniks er kwam, met sinds kort de lijst van gesneuvelden en slachtoffers. Later kwamen daar nog alle andere Nederlandse mannen en vrouwen bij die vielen bij campagnes over de gehele wereld, waarbij onze mensen zich ingezet hebben voor de vrede.”

Het valt op dat er steeds een groot aantal Bekenaren participeert. Daar is Ton Vugts het volledig mee eens. “Wij tellen elk jaar ongeveer 500 aanwezigen en dat is een verheugend groot aantal. Het is voor ons comité dat de Dodenherdenking organiseert een grote stimulans om dit werk, dat wij al meer dan een kwart eeuw geleden op ons namen, te blijven continueren.”

Tewerkgesteld in Duitsland

Het thema van dit jaar is het lot van Nederlanders die in Duitsland moesten gaan werken. Naarmate de oorlog langer duurde, kwam er in Duitsland een groot gebrek aan arbeidskrachten. Alleen al de wapenindustrie vroeg om een enorme uitbreiding van het personeel, maar dat was niet meer voorhanden. Zij wilden dat tekort opvullen met arbeiders uit onder andere Nederland. In het begin gebeurde dat als uitzending door onze eigen arbeidsbureaus, nog met een mate van vrijwilligheid, maar dat leverde te weinig op. Men besloot daarop dwang te gaan toepassen, nog later volgden er razzia’s op zoek naar werkers. Iedereen die werd opgeroepen had maar twee opties: gaan, of onderduiken. Als je ging en je had geluk kwam je bij een boer en had je voldoende te eten. Kwam je in een fabriek terecht, met slechte hygiënische omstandigheden en onvoldoende voedsel, met ook nog het gevaar van bombardementen, dan kon je er het leven bij inschieten.

Mijn eigen moeder verloor zo haar eerste man, met wie zij in ondertrouw was. Janus Brekelmans uit Biest-Houtakker was zo een tewerkgestelde van hier. Hij stierf, 29 jaar oud, in Einbeck op 19 december 1944. De mannen die onderdoken hadden geen inkomen voor hun gezin en leefden met voortdurende dreiging van ontdekking. Het lot van de tewerkgestelden bleef na de oorlog onderbelicht. Zij die gingen na een oproep werden vaak argwanend bejegend. Het is een goede zaak dat het Comité dat de 4 Mei Herdenking organiseert daar eens bij stilstaat.

Programma Dodenherdenking Hilvarenbeek

Aanvang 19.45 uur

- Opening door Ton Vugts

- Burgemeester M. Houben

- Becadans met het lied ‘Abide with Me’

- Taptoe door Paul v.d. Maas

- Twee minuten stilte

- Wilhelmus

- Kranslegging door burgemeester Houben en Ton Vugts

- Gastspreker Laila Fayaz Paikan Paiken

- Uitvoering door Muziekensemble van KHConcordia van 1839

- Bloemlegging door de Kinderraad en door overige bezoekers

Einde herdenking omstreeks 20.25 uur